Salade met gerookte kip bij ‘The Merry Wives’

De onzekere toekomst van de (fundamentalistische) mormoonse polygamisten.

 

Wim Haan

 

In april heb ik een lunchstop gemaakt bij het ‘Merry Wives’ café in het dorpje Hilldale in Utah. Hilldale vormt samen met Colorado City in Arizona een ‘twincity’ en heette vroeger ‘Shortcreek’. Op het eerste gezicht hebben we te maken met een uitermate saai dorpje in een onherbergzame streek, aan de voet van het roodgekleurde Canaangebergte. Het dorpje zelf bestaat uit een paar straten, wat opvalt zijn grote woonhuizen met hoge omheiningen. Wat achter die omheiningen schuilgaat is onzichtbaar. ‘The Merry Wives’ is een eenvoudig café met aan de wanden familieportretten: een huisvader omringd door vrouwen en veel kinderen. Dat laatste is een indicatie dat we hier met een bijzonder dorpje van doen hebben. Ook de aanwezigheid van een vrouw in kleding die rechtstreeks uit de 19e eeuw lijkt te stammen, biedt een ‘clue’.

            Ik ben beland in een in Amerika (beruchte) polygame enclave. In de ‘twincity’ wonen bijna uitsluitend polygame gezinnen. Het dorpje heeft daarmee zelf al een enigszins dubieuze reputatie. Maar Warren Jeffs, de leider, de ‘president van de FLDS-kerk’ – Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter Day Saints, de grootste geloofsgemeenschap hier – is pas echt verdacht. Van 2004 tot 2006 stond hij op de lijst van de ’tien meest gezochte personen’  van de FBI, de federale politie. In 2006 opgepakt in de buurt van Las Vegas, zit hij nu een straf van minimaal tien jaar uit. De belangrijkste aanklacht was dat hij minderjarige meisjes (veertien en vijftien jaar) uithuwelijkte en daardoor medeschuldig was aan seksueel misbruik. Recent zijn bovendien ook foto’s opgedoken uit 2007, waarop Jeffs zelf in intieme omhelzing van een kinderbruid te zien is.

            Er is de afgelopen maanden veel aandacht geweest voor de FLDS in verband met een inval in een ranch van de kerk in El Dorado, Texas. Circa vierhonderd jonge kinderen werden in april tijdens een massaal politieoptreden uit de gemeenschap gehaald en (tijdelijk) ondergebracht bij pleeggezinnen, hangende een onderzoek naar mogelijk misbruik van minderjarigen. Het Hooggerechtshof van de staat Texas oordeelde in juni dat de verwijdering van de kinderen uit de gemeenschap buitenproportioneel was, en heeft bevolen om de kinderen weer naar hun ouders in El Dorado terug te brengen. Maar met dit oordeel zijn de problemen voor de FDLS nog niet over, want in juli is een nieuwe aanklacht ingediend tegen Warren Jeffs en zijn ook vijf andere hooggeplaatste leden van de FLDS in beschuldiging gesteld.

            In deze bijdrage zal ik aan de hand van een korte geschiedschrijving van de FLDS proberen inzichtelijk te maken hoe langlopende controverses rond de FLDS uiteindelijk culmineerden in de arrestatie van de leider(s). Die geschiedenis is direct gekoppeld  aan de geschiedenis van polygamie in de Mormoonse Kerk (Church of the Latter Day Saints (LDS)). Wat begon als een interne strijd tussen fundamentalisten en doorsnee Mormonen enerzijds, heeft zich tot een conflict tussen overheid en religieuze gemeenschap ontwikkeld, met als inzet het voortbestaan van een polygaam kerkgenootschap. Waarom nu, en waarom op deze wijze? Dat zijn belangrijke vragen, waarop ik in dit artikel een antwoord tracht te geven.

 

FLDS en de LDS

De FLDS ziet zichzelf niet als een afsplitsing, maar als de ware representant van de kerk die ooit door de ‘profeet’ Joseph Smit is gesticht. Die constatering vooraf is belangrijk om de verhouding van de LDS, en later de FLDS, tot polygamie te kunnen begrijpen.

            Al heb ik geenszins de pretentie een alomvattend overzicht te geven van het Mormonisme, toch kan een korte inleiding in de ontwikkeling en leerstellingen van de Mormoonse kerk niet worden gemist. Daarin speelt een kenmerkend spanningsveld een rol, waar de toevoeging ‘fundamentalistisch’ naar verwijst. De officiële LDS-kerk namelijk ontkent in alle toonaarden elke relatie met de ‘afvallige ketters’ van de FLDS, terwijl deze tegelijkertijd er vast van overtuigd zijn de enige echte vertegenwoordigers te zijn van diezelfde kerk. De vraag naar continuïteit dan wel discontinuïteit doet zich dus voor.

            Die vraag heeft direct te maken met het opmerkelijke ontwikkeling van de Mormoonse kerk, die van een splintergroepering is uitgegroeid tot de vierde christelijke denominatie van de Verenigde Staten, met rond de 13 miljoen leden. We gaan daarom kort die geschiedenis na aan de hand van een aantal ‘succesfactoren’. 

 

Ontstaan van de Mormoonse kerk

De LDS-kerk ontstond in de V.S. in de eerste decennia  van de 19e eeuw, een tijd van grote geestelijke en maatschappelijke onzekerheid en de aanloop naar de Burgeroorlog. De stichter, Joseph Smith (1805-1844), behoorde tot de groep predikers met een boodschap die een einde moest maken aan die onrust. Het verhaal van Smith komt in het kort hierop neer. Joseph krijgt visioenen en daarin wordt hij bezocht door een engel, Moroni genaamd. Deze verhaalt over een ver verleden waarin twee volken strijd voerden op het Amerikaanse continent,  de Nephieten (blanken) en de Lamanieten (zwarten). Beide volken, na lange omzwervingen in Amerika terechtgekomen, zouden afstammelingen zijn van volken uit de bijbel. Uiteindelijk zegevierden de ‘slechten’ (de Lamanieten) over het andere volk dat bijna werd uitgeroeid. De laatste overlevende van de Nephieten, Mormon geheten, schreef – zo luidde het verhaal – op gouden platen de geschiedenis van zijn volk en ook de wederkomst van Christus. Die gouden platen werden verborgen in de buurt van Josephs woonplaats. Met enige moeite lukt het hem vervolgens de platen op te graven en op wonderbaarlijk genoeg te ontcijferen. Zo is het boek van Mormon ontstaan, het heilige geschrift van de Mormonen. Bovendien krijgt hij de opdracht om het Rijk van God opnieuw op aarde voor te bereiden. De bestaande kerken moeten immers als afvallig worden beschouwd, zijn daarom niet op die taak berekend en schieten te kort.

            De boodschap die Joseph dan op zeer charismatische wijze gaat uitdragen, is helder. Al vanaf het begin der tijden is de wereld verdeeld in goed en kwaad. In de huidige tijd wordt dit gesymboliseerd door de kerk van het Lam Gods met daartegenover de kerk van de duivel. De taak van Joseph is om de enig echte kerk te herstellen, waarbij de keuze of voor het een of ander onontkoombaar is. Het goede is thans geopenbaard aan Joseph Smith, een levende profeet. Joseph is niet de enige die openbaringen kan ontvangen en op die manier een heel intieme relatie met God kan krijgen. Om de heilige orde te herstellen is voor iedere mannelijk lidmaat van de LDS-kerk – vrouwen hebben hierbij met name een dienende rol – een cruciale rol weggelegd in de laatste dagen voordat het Duizendjarig Rijk aanbreekt. Vandaar: Heiligen der Laatste Dagen.

De kerk steunt volledig op de autoriteit van haar stichter en  profeet. Toch wordt een vergelijkbare autoriteit overgedragen op alle mannelijke leden die zuiver in het geloof zijn en onvoorwaardelijk in het volgen van de profeet. Het priesterschap was lange tijd voorbehouden aan (blanke) mannelijke Mormonen. De LDS is daarmee een sterk patriarchaal getinte kerk, waarin vrouwen en kinderen deelgenoot zijn via mannelijke autoriteit. Het overduidelijke racisme buiten beschouwing gelaten, verschilt Joseph in dit opzicht niet zoveel van zijn protestantse tijdgenoten.

            Vanaf het begin zijn er veel, soms bloedige, conflicten en controverses geweest  rond de persoon van Joseph Smith en de door hem gestichte kerk. Joseph en zijn volgelingen hebben verschillende keren moeten vluchten, vaak met achterlating van hun complete hebben en houden. De geschiedenis van de Mormoonse kerk is ten dele te lezen als een heroïsch gevecht om haar behoud en voortbestaan.

 

Joseph Smith en polygamie

Polygamie behoort niet vanaf de eerste aanvang tot de beginselen van het Mormoonse geloof. Toch dacht – daar zijn de meeste bronnen het over eens -  Joseph Smith al sinds de oprichting na over polygamie en de plaats van het ‘meervoudige huwelijk’ in een kosmologische context. Hij bracht dat ook in praktijk. In 1827 trouwde hij voor de eerste keer met Emma Bidamon. In 1833 trouwde hij voor de tweede keer, nu met Fanny Alger; zij werd de eerste van meer dan dertig ‘sisterwives’. Dit gebeurde buiten medeweten van zijn vrouw en toen die er in 1835 achter kwam dat Joseph voor de tweede keer was getrouwd, wees ze  Fanny meteen de deur (wellicht typerend richtte haar woede zich niet tegen Joseph, maar tegen haar rivale). Emma’s optreden vormde voor Joseph geen beletsel om zich aan nog andere hartstochtelijke relaties over te geven; in de laatste tien jaar van zijn leven trouwde hij met nog circa dertig vrouwen. Aanvankelijk echter stelde hij alles in het werk om zijn polygame leven verborgen te houden en schuwde daarbij bepaald de leugen niet. Pas in 1843 drong zijn  lifestyle ook door in de beginselen van de Mormoonse kerk en werd het meervoudig huwelijk opgenomen in hoofdstuk 132 van de ‘Doctrine and Convenants’ (Leer en Verbonden), naast het Boek van Mormon belangrijkste geschrift van de Mormoonse kerk. Dit hoofdstuk behoorde overigens ook nog enige jaren tot de geheime passages. Weldra begon een kleine kring van Mormonen polygamie te bedrijven. Er werd een relatie gezien tussen het polygame huwelijk en de toestand in het hiernamaals. Hoe meer vrouwen en kinderen, hoe hoger de status zou zijn in het leven na dit leven. Polygamie gold daarom als ‘hemels huwelijk’, noodzakelijk om de hoogste ‘verheffing’ (exaltation) in het hiernamaals te verwerven. Het is belangrijk om dit ‘hemelse’ karakter te onthouden, omdat dat voor een deel het belang verklaart dat fundamentalistische mormonen aan het meervoudig huwelijk hechten.

De noodzaak om tot een meervoudig huwelijk te komen en de redenen ervoor zouden vanaf de introductie van hoofdstuk 132 als een zwaard van Damocles boven de LDS komen te hangen.Geruchten rond polygamie hebben ook een grote rol gespeeld bij de gewelddadige dood van Joseph in 1844. Eén van zijn vertrouwelingen, eigenaar van een drukkerij, was immers zo verontwaardigd dat hij in een speciale publicatie Joseph’s ‘uitspattingen’ aan de kaak stelde. Joseph was daar zo boos over dat hij opdracht gaf de drukkerij te vernietigen. Dat gebeuren was de opmaat tot zijn arrestatie, en uiteindelijk de ‘lynchpartij’ waar Joseph en zijn broer Hyrum het slachtoffer van werden.

 

Polygamie in de LDS na Joseph Smith

Vlak na de moord op Smith viel de Kerk uiteen in twee kampen. Zijn opvolging draaide eigenlijk met name om de vraag of polygamie gerekend moest worden tot de leer van de LDS, of niet. Met name Josephs oudste zoon, Joseph III, en zijn eigen vrouw Emma verzetten zich fel. Maar anderen, onder wie de ‘apostelen’ John Taylor en Brigham Young, die al heimelijk in een meervoudig huwelijk leefden, stonden een opvolger voor die polygamie zou ondersteunen. Uiteindelijk kregen de voorstanders hun zin en werd Brigham Young de tweede profeet en  daarmee president van de Mormoonse kerk. Volgens vriend en vijand was Young van enorme betekenis voor de ontwikkeling van de LDS. Hij bracht de Mormonen naar Utah, en schonk de Mormoonse kerk veiligheid, rijkdom en macht. De vorming van Utah als aparte staat zou zonder hem ondenkbaar zijn geweest.

            Ten tijde van Young was polygamie als praktijk ingeburgerd, hetgeen overigens niet wil zeggen dat alle Mormonen het bedreven. De cijfers lopen uiteen van circa 2% (enkel de elite) tot circa 20%. Naast de genoemde religieuze motieven waren er ook nog andere redenen tot polygaam leven, van meer sociale aard. Prominente Mormonen huwelijkten elkaar bijvoorbeeld dochters uit om zo een alliantie te sluiten met de schoonfamilie. Daarnaast werden, om ze financieel te ondersteunen, regelmatig oudere weduwen of ongehuwde vrouwen als nieuwe vrouw getrouwd. Soms lag er enkel platonische liefde ten grondslag aan een huwelijk. Brigham Young had in totaal 55 vrouwen, van 19 vrouwen kreeg hij ook kinderen. 

            Omstreeks het midden van de 19e eeuw begon de federale overheid wetten aan te nemen, die polygamie moesten tegengaan. In 1882 was er de ‘Edmunds Act’ waarmee polygamisten burgerrechten werden ontnomen, en gevangenisstraf werd gezet op ‘onwettige samenleving’. De toenmalige Mormonenpresident John Taylor bezwoer  dat Mormonen nooit het meervoudige huwelijk zouden opgeven. In 1887 volgde de Edmunds-Tucker wet, waardoor Mormonen al hun eigendommen moesten opgeven, inclusief hun tempels. Polygamie was ook de belangrijkste reden waarom Utah destijds niet als een zelfstandige staat werd toegelaten tot de Amerikaanse federatie.

 

Het Wilford Woodruff Manifest

Uiteindelijk besloot de vierde president-profeet, Wilford Woodruff om in 1890 een manifest op te stellen waarin Mormonen hun polygamie zouden opgeven. In de praktijk bleven vooraanstaande Mormonen niettemin meervoudige huwelijken sluiten. Polygamie speelde een belangrijke rol in de Mormoonse leer en cultuur. Veel Mormonen trokken naar gemeenschappen van de LDS in Mexico, om aldaar alsnog polygame huwelijken aan te gaan.  De federale overheid ontstak in grote woede toen bekend werd dat – ook prominente – Mormonen toch door bleven gaan met deze huwelijkspraktijken. In 1904 werd onder LDS-president Joseph Fielding Smith een tweede manifest uitgegeven, waarin met nog meer nadruk werd gezegd dat de LDS afstand nam van polygamie. Twee ‘apostelen’ die een belangrijke rol hadden gespeeld bij de heimelijke voortzetting van het meervoudige huwelijk, werden uit het ‘Quorum van Twaalf’ (samen met de president het algemeen bestuur van de Mormoonse kerk) verstoten en oud-president John Taylor werd geëxcommuniceerd. Vanaf 1904 werd iedere Mormoon van wie bekend werd dat hij polygamie bedreef, in de regel meteen geëxcommuniceerd. Vastgesteld kan worden dat Mormonen door het omarmen van de monogamie en het afwijzen van polygamie zich vlekkeloos en soepel hebben gevoegd in de grote stroom van de Amerikaanse cultuur.

 

Fundamentalisten gaan door

Het eerste manifest bevatte onduidelijke en hypocriete passages. Mede op grond daarvan bleven Mormonen doorgaan met hun polygame activiteiten, op straffe van excommunicatie. Hun autoriteit daarvoor ontleenden  aan de zogenaade ‘geheime overdracht’ door John Taylor in 1886. Volgens het verhaal zou toen Taylor als president vijf van zijn naaste medewerkers de ‘verplichting voor de eeuwigheid’ hebben opgelegd om de polygamie in stand te houden.  Vandaar dat de meeste hedendaagse polygamisten van mening zijn dat de presidenten na Taylor door hun afwijzing van polygame verbintenissen afvalligen en ketters waren.

            De polygamisten noemen zich zelf fundamentalistisch en hun aantal wordt geschat op  tussen dertig en zestig duizend. De twee grootste groepen zijn de ‘United Apostolic Brethren’ (ook wel ‘The Work’, ‘The Priesthood’ of de ‘Allred Group’) en de Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter Day Saints (FLDS).

Elk Mormoonse fundamentalist onderschrijft een aantal geloofspunten, die afgezien van de polygamie, gemeenschappelijk zijn: 

- ‘United Order’, ingesteld door Joseph Smith als ‘the law of consecration’: ieder lid draagt zijn eigendommen over aan een centrale organisatie, die vervolgens voor het noodzakelijk levensonderhoud zorgt;

- Vergelding met het bloed wanneer schuld is vastgesteld aan ernstige zonden;

- Adam-God theorie waarin Adam als een goddelijk wezen wordt aangemerkt; God was ooit mens, hetgeen betekent dat de mens ook ooit weer God kan worden;

- Uitsluiting van niet-blanken van het priesterschap.

 

FLDS: geschiedenis en heden ten dage

De meeste polygame fundamentalisten bleken voort te komen uit de weigering om het Manifesto van Wilford Woodruff te onderschrijven en dus polygamie op te geven. Zo ook de FLDS. Waar in het begin van de 20ste eeuw fundamentalisten nog veel gezamenlijkheid deelden, hebben zich in de loop van die eeuw diverse groepen ‘afgesplitst’. De FLDS is op dit moment onder hen de meest gesloten gemeenschap, gesloten in allerlei opzichten. Aan die geslotenheid is het huidige leiderschap in belangrijke mate debet. Tot 1986 was de leiding van de FLDS in handen van een ‘priesterlijke raad’ die te samen besluiten nam over belangrijke kwesties. Het aantreden van ‘Uncle’ Rulon Jeffs (‘oom’is de aanspreektitel van belangrijke mannelijke gezagdragers binnen de beweging) bracht daar verandering in. Feitelijk is sindsdien sprake van een eenmansbewind – de afsplitsing die verder zou gaan als ‘Second Ward’ of ‘Centennial Park Group’ was hierop een directe reactie. Vanaf Jeffs aantreden gold de president van de FLDS ook weer als ‘profeet’.  De afgelopen jaren hebben ex-leden verschillende boeken geschreven over de periode ‘Jeffs’, over vader Rulon Jeffs en over zijn zoon Warren, die sinds 2002 de scepter zwaait over de FLDS.

 

Warren Jeffs: Keep Sweet

De leiderschapsstijl van Warren Jeffs werd eigenlijk meteen al duidelijk toen hij op de dag van zijn vaders dood de hooggeplaatsten binnen de gemeenschap rechtstreeks toesprak:  “Jullie blijven met je handen van de vrouwen van mijn vader af”. Twee dagen later liet hij weten dat hij alle vrouwen van zijn vader als vrouwen van hemzelf zou ‘overnemen’. Later zou hij nog tientallen andere vrouwen huwen, vaak naaste familieleden. Jeffs ziet zichzelf als een directe nakomeling van Jezus Christus en Joseph Smith. Zijn vele huwelijken moeten ervoor zorgen dat zijn ‘heilige bloedlijn’ overleeft.

            Als profeet is Jeffs de enige die huwelijken kan sluiten of vrouwen van andere mannen kan realloceren, zodat enkel ‘waardige’ lidmaten het meervoudige huwelijk kunnen uitoefenen. Jeffs is ook degene die veelvuldig ‘kindbruiden’ huwt en uithuwelijkt. Daarbij gaat het soms om meisjes van 14 of 15 jaar. Op nog jongere leeftijd krijgen ze al aangezegd dat ze met een oudere man zullen trouwen. De meeste vrouwen komen terecht bij een kleine elite van oudere mannen. Om de ‘concurrentie’ van jongere mannen in de gemeenschap tegen te gaan vindt er kunstmatige uitsluiting en verbanning plaats: om het minste vergrijp worden jonge tieners uit de gemeenschap gestoten en letterlijk elders gedumpt. Zo komen veel jonge mannen die ‘verstoten’ worden, omdat ze een bedreiging vormen voor de oudere mannen die zoveel mogelijk jongere vrouwen willen huwen, letterlijk en figuurlijk in het ‘grote niets’ terecht. Het is in Utah een groeiend maatschappelijk probleem. Zwerfjongeren, uitgestoten, zonder opleiding, zonder perspectief.

            Een van de eerste besluiten die profeet Jeffs nam, was alle kinderen van de openbare school halen. Tegelijkertijd verkondigde hij het visioen dat meisjes slechts tot hun 12e jaar onderwijs mogen krijgen; omdat hun functie bijna uitsluitend ligt in het baren en opvoeden van kinderen is een hogere opleiding onnodig. Tevens werden met zijn aantreden allerlei recreatieve voorzieningen opgeheven, basketbal werd verboden en toneelstukken die op de basisschool waren opgevoerd moesten op last van hem van het programma worden gehaald.. De opdracht om de huizen van polygame families te voorzien van metershoge omheiningen werd ook door Jeffs uitgevaardigd.

            In dit leiderschap wordt de buitenwereld gedemoniseerd, en dat demonische wordt de kinderen al van vroegs af aan.ingeprent: contact met personen buiten de FLDS leidt tot eeuwige verdoemenis. Enkel en alleen totale gehoorzaamheid aan de profeet en aan de vader/echtgenoot kan een plek in het hiernamaals verschaffen. Jeffs introduceerde een slogan die een samenvatting geeft van deze gewenste levensstijl: “keep sweet”, blijf gehoorzaam.

 

Een ander perspectief

Ten eerste moet met een nieuwe blik gekeken worden naar de wijze waarop in Amerika wordt omgegaan met één van de belangrijkste verworvenheden van recht en cultuur, die ook is vastgelegd in de constitutie: de vrijheid van godsdienst. Tegenstanders van polygame fundamentalistische gemeenschappen hebben daarvan een eenvoudig beeld, met de volgende strekking. Vrijheid van godsdienst heeft enkel te maken met geloofsinhouden, je mag geloven wat je wilt, maar vrijheid van godsdienst betreft niet praktijken die van de geloofsinhouden afgeleid zijn. Mensen mogen wel fundamentalistisch mormoon zijn, maar mogen geen polygamie beoefenen. Je mag wel in polygamie geloven, maar je mag het niet in de praktijk brengen.

            Een belangrijke vraag is echter of polygamie in de huidige strijd ertegen niet meer wordt gehanteerd als een instrument om de Mormoonse fundamentalisten aan te pakken dan dat het een feitelijke probleem vormt. Er heerst onvrede over het gegeven dat de overheden indirect polygame gemeenschappen (financieel) in stand houden, omdat wettelijk gesproken ‘zustervrouwen’ die in polygaam verband leven als ‘alleenstaande moeders (met kinderen)’ moeten worden aangemerkt, en dan recht hebben op een bijstandsuitkering. De kapitale panden in Colorado City worden dan indirect door de overheid gefinancierd omdat alle uitkeringen rechtstreeks doorvloeien naar de religieuze autoriteit.

            Een volgend probleem is beeldvorming. De polygamisten confronteren de Mormonen iedere keer weer met hun eigen geschiedenis en met hun eigen doctrines. Sterker nog, zoals boven reeds aangeduid is ‘polyg’ zo geworteld in de Mormoonse cultuur dat er zeer goed sprake zou kunnen zijn van jaloezie tegenover mensen die wel de moed hebben om polygaam te leven.

            In de VS is dan ook nog het probleem ontstaan dat de discussie over homohuwelijk op één lijn wordt gesteld met het debat over polygamie. Dat heeft desastreuze gevolgen. De gehanteerde argumenten om een homohuwelijk te introduceren (‘iedereen heeft het fundamentele recht om te trouwen’), legitimeren als vanzelf ook polygamie. Het rechtse Amerika bestrijdt homohuwelijk en polygamie dan ook te vuur en te zwaard, gelijkelijk en met eendere verbetenheid.

            Polygamie is niet typisch iets van Mormonen. Er zijn veel (hedendaagse) culturen waar polygamie geaccepteerd is. Ook bepaalde christelijke groepen beoefenen polygamie. Maar de grootste is waarschijnlijk de groep ‘independent polygamists’, waarin alle gezindtes en afkomsten vertegenwoordigd zijn. Veel mensen leven tenslotte in polygaam verband, maar ze noemen het anders, of het is enkel bij intieme vrienden bekend.

 

Onzekere toekomst

Mannen die minderjarige meisjes misbruiken zijn zo gemeengoed geworden in de VS dat de media er in de regel enkel en alleen nog in een kleine kolom op de binnenpagina gewag van maken. ‘Childabuse’ is treurig genoeg schering en inslag. Het haalt de voorpagina niet meer. Tenzij er sprake is van kindermisbruik door een boosaardige sekteleider die zich schuldig maakt aan misbruik van minderjarigen in een context van polygamie. Dan staan de kranten er vol van, besteedt Oprah Winfrey er aandacht aan, is het ‘breaking news’ bij CNN.

            Degenen die van zo’n mediahype het slachtoffer worden zijn de volwassen mensen die kiezen om te leven in een polygame relatie, onzichtbaar, met ups en downs. Door de aandacht te focussen op één extreme groep, één psychopathische leider, worden grote groepen mensen geslachtofferd die een vrije keuze hebben gemaakt om in samenlevingsverband met een of meer ‘zustervrouwen’ te leven.

            Daarmee wil ik geenszins de problemen bagatelliseren die zich in polygaam verband kunnen voordoen. Met name over de grote Mormoonse fundamentalistische polygamisten zijn de afgelopen jaren hartverscheurende ‘inside stories’ verschenen. In de literatuurlijst heb ik er een aantal genoemd. Het overheersende beeld uit die verhalen is dat polygamie een uitermate ‘vrouwonvriendelijke’ relatievorm is. En dat is dan nogal neutraal uitgedrukt.

Ik denk verder dat je in grote lijnen een onderscheid kunt maken tussen twee ‘soorten’ polygamisten. Allereerst degenen die al generaties lang in polygamie leven. Soms in zeer gesloten gemeenschappen zoals de FLDS. Zij kennen geen ander leven, en de buitenwereld is hen volkomen vreemd.

Daarnaast heb je de volwassenen die bewust of onbewust ervoor lijken te kiezen om in extremen te leven. Hoewel hun keuze er soms toe leidt dat ze in een poel van ellende terechtkomen, kiezen ze ervoor om in een permanente conflictueuze situatie te blijven leven. In deze groep treffen we vaak ook de meest rabiate geloofsfanaten aan. Maar tegelijk ook de meeste spijtoptanten.

 

Tot slot

Polygamie in Mormoonse fundamentalistische gemeenschappen is een complex probleem. Elke suggestie dat je met harde en doortastende maatregelen alle problemen kunt uitroeien getuigt van een hoge mate van opportunisme en een laag niveau van werkelijkheidszin. Daarbij wordt ook de omvang van het probleem onderschat. Een complete ‘ontmanteling’ van de gemeenschapsstructuren waarbinnen de Mormoonse fundamentalistische versie van het meervoudige huwelijk wordt beoefend zou ingrijpen op een ongekende schaal vergen, bijvoorbeeld uithuisplaatsing van duizenden kinderen. Ik denk dat je dat niet moet willen. Mijn grootste zorg is dat daar met name de kinderen en hun moeders het slachtoffer van worden. Ik zie dan ook voor de korte termijn meer een oplossing in nieuwe regelgeving en een einde aan de gedoogcultuur die gedurende een aantal decennia is gegroeid. Voor de overheden in verschillende staten betekent dat bijvoorbeeld veel intensiever toezicht op het opvoedingsklimaat. Het handhaven van de leerplicht tot latere leeftijd kan daarbij ook een positieve rol spelen. De FLDS in Colorado City en Hilldale heeft wat zich binnen het polygame familiegebeuren voltrekt letterlijk aan het oog van het publiek onttrokken door hoge omheiningen te bouwen rond hun huizen en wooncomplexen. Die omheiningen zouden moeten worden geslecht. Consequente strafvervolging van elke vorm van misbruik zou een andere maatregel kunnen zijn. Ook is er nog het probleem van genetische defecten door inteelt waarvoor een oplossing moet worden gevonden.

Uiteindelijk zal voor de lange termijn enkel een cultuurverandering binnen de polygame gemeenschappen zelf de oplossing kunnen zijn. Daarvoor is openheid nodig, in letterlijke en figuurlijke zin, maar openheid kun je niet afdwingen. Dat lijkt me een respectvolle en geduldige benadering te vergen waarbij lange adem en vertrouwen de kernbegrippen zijn. Het wantrouwen tegenover de buitenwereld waarmee generaties van kinderen binnen de FLDS zijn opgegroeid zal moeten worden omgevormd. Daarvan moeten de gemeenschappen zelf worden overtuigd.

Ik geef toe dat dat nogal optimistisch klinkt, maar met windowdressing en toegeven aan de waan van de dag is niemand gediend. De mislukte inval in de ranch in Texas moge daarvan een illustratie zijn.

 

Mijn conclusie is dat de toekomst van de FLDS en andere Mormoonse fundamentalisten welhaast even zo onzeker is als de toekomst van het tijdschrift waarvoor dit artikel geschreven is.

 

 

 

Literatuur

Dorothy Allred Solomon, Predators, Prey and Other Kinfolk, New York 2003.

Benjamin G. Bistline, Colorado City Polygamists, An Inside Look for the Outsider, Scottsdale Arizona 2004.

Todd M. Compton, The Four Major Periods of Mormon Polygamy, http://www.signaturebookslibrary.org/essays/mormonpolygamy.htm

Bryan C. Hales, Mormon Polygamy and Mormon Fundamentalism: The Generations after the Manifesto, Salt Lake City 2006.

Carolyn Jessop (met Laura Palmer), Escape, New York 2007.

Jon Krakauer, In de ban van de hemel, een verhaal over gewelddadig geloof, Amsterdam 2004.

Andrea Moore-Emmett, God’s Brothel, The extortion of sex for salvation in contemporary Mormon and Christian fundamentalist polygamy, San-Francisco 2004.

Michael D. Quinn, Plural marriage and Mormon fundamentalism, Dialogue: A Journal of Mormon Thought 31 (2) 1998: 1–68, <http://content.lib.utah.edu/u?/dialogue,10142> .

Carole A. Western, Inside the world of Warren Jeffs. The Power in Polygamy, Ann Arbor Michigan 2007.

Elissa Wall (met Lisa Pulitzer), Stolen Innocence, New York 2008.

 

Youtube (een kleine selectie):

Anne Wilde: Understanding Mormon Polygamy Pt 1-Early LDS Church Polygamy: vijfdelig interview met Onafhankelijk Polygamiste: http://www.youtube.com/watch?v=Ggq632Z6E24, zie ook http://www.youtube.com/profile_videos?p=r&user=mormonstories

Lifting The Veil of Polygamy, http://www.youtube.com/watch?v=bjDJs7wvGLg&feature=related  

 

Reacties zijn welkom: wim@bezinnen.nl

 

 

 

 

 

Damned to Heaven, http://www.youtube.com/watch?v=s1cTk2cJQac&feature=related