RESPECT

grondslag van relaties

 

Adriaan D. Fokker

 

Als je een kwaliteitscriterium zou willen aanleggen voor onze handelingen, uitingen en gedragingen, dan zou “respect” zeer wel voor zo’n criterium kunnen doorgaan. Iedereen kan bij zichzelf te rade gaan of hij/zij degenen die onlangs op zijn/haar weg gekomen zijn met respect bejegend heeft.

Een omschrijving van respect kan de volgende zijn.

“Respect is de attitude om in datgene of in diegenen waarmee men in relatie staat de eigen waarde en het bestaansrecht te onderkennen en om de bereidheid te hebben  zich dienovereenkomstig te gedragen..”

Respect impliceert dat je je oriënteert op bepaalde waarden en dat je bepaalde normen in acht neemt.

Twee voorbeelden.

Vatten wij “vrijheid” als waarde in het oog.

In het algemeen zul je iemands vrije keuze respecteren, ook al begrijp je niet waarom zo iemand die keuze maakt.

Een kleine norm is bijvoorbeeld deze, dat je in een postkantoor achter een streep blijft wachten op je beurt, uit respect voor de privacy (dat is in dit geval het vrij zijn van pottenkijkers) van wie aan het loket geholpen wordt.

Of  richten wij ons op de waarde “trouw”.

Je respecteert het van iemand dat hij of zij trouw blijft aan een aangegane verplichting, ook al heeft die persoon daardoor voor jou niet de aandacht die je zelf graag zou krijgen. En zelf blijf je trouw aan de normen van goed fatsoen, uit respect voor degenen die dat van je verwachten (je wilt de mensen namelijk niet teleurstellen).

De stabiliteit van een samenleving staat en valt met het respect dat de leden van die samenleving opbrengen voor de waarden en de normen die in die samenleving opgeld doen. Dat moge zo zijn, maar een samenleving kan verziekt zijn, als namelijk de kwaliteit van de waarden onder de maat is. Bijvoorbeeld was in nazi-Duitsland “het Vaderland” of “het Derde Rijk” zo’n waarde. En vaderlandsliefde was (niet alleen in Duitsland) een deugd. Dat leidde ertoe dat een aantal normen werden geperverteerd. Vanuit een universeel standpunt bezien is “het Vaderland”  echter helemaal geen waarde.

 

Respect kan op drieërlei wijzen worden onderscheiden:

Er is respect voor de Natuur, dat voor de ander en het zelfrespect. Over elk daarvan enkele opmerkingen.

1.      Respect voor de Natuur wordt ingegeven door de overweging dat wij voor ons bestaan  helemaal aangewezen zijn op de Natuur. De  Natuur is immers de grote Schenker van ons voedsel. Al wordt de kwaliteit van ons leven grotendeels bepaald door de Cultuur, die cultuur is onbestaanbaar zonder de materiële onderbouwing van ons bestaan  (voedsel, energie).

Vanzelfsprekend  hebben  wij  voor de  Natuur ook  respect op te brengen vanwege de enorm  creatieve impuls die ten grondslag ligt aan de hele evolutie van het leven op aarde. Angstig wordt het ons te moede als we ons realiseren hoe veel Natuur er teloor  is gegaan door het  -  veelal  respectloze  -  ingrijpen  van de mens. Met zo veel miljarden mensen op de aardbol zijn er uitgestrekte bevolkingsconcentraties in de  plaats gekomen van wat eens cultiveerbare of ongerepte natuur was. Er kan een moment komen dat er een teveel aan mensen is, die elkaar in de weg zitten. Een onbetaalbare rekening van de Natuur ligt in het verschiet……

2.      Door het  Parlement  van Wereldreligies  werd  in 1993  een  “Verklaring inzake  een

Wereldethos” uitgebracht en in het jaar 2000 werd door het zogenoemde Earth Council een “Handvest van de Aarde” geproclameerd. In deze beide en in andere dergelijke documenten wordt veel nadruk gelegd op het respect voor de menselijke waardigheid. Voorbeelden van het niet-hebben van respect voor de waardigheid van een ander zijn:

Iemand in de rede vallen  -  iemand belachelijk maken  -  iemand grieven  -  iemand beledigen of kleineren  -  iemand in z’n eer aantasten  -  iemand desavoueren  -  iemand …….(e.d.).

Ex contrario kunnen we proberen te formuleren waarop iemands persoonlijke waardigheid feitelijk berust:

“Die waardigheid berust op iemands authenticiteit, op de vrijheid om te zijn wie die is (binnen door de samenleving gestelde eisen/normen), op het recht om zijn eigen ‘pelgrimage’ door het leven te maken, op het recht van zelfbeschikking, op het laten spreken van z’n geweten, op de vrije keuze tussen meedoen of afhaken, op het naar eigen aard omgaan met emoties, op de mogelijkheid een goede vriend(in) met zichzelf te zijn, op .…..”

3.      Als je zelfrespect hebt vind je dat je er wezen mag zoals je bent; je hebt een uitgesproken wil, je stelt geen onmogelijke eisen aan jezelf en je poogt niet een ander (die je bewondert) te imiteren. Wie genoeg zelfrespect heeft raakt niet overstuur door (onterechte) kritiek. Iemand met zelfrespect laat zich niet zo maar onderuithalen en hij/zij zal, wat men noemt de eer aan zichzelf houden. Je kunt echter alleen maar respect voor jezelf hebben als je aan je eigen normen voldoet. Daarom zal iemand met zelfrespect  bijvoorbeeld betrouwbaar zijn.

Natuurlijk is het kwalijk als het zelfrespect ontaardt in zelfoverschatting, ijdelheid, superioriteitsgevoel, elitair gedrag, dédain en dergelijke onsympathieke houdingen meer.

Er kunnen allerlei redenen zijn waarom iemand geen zelfrespect heeft of het verliest. Bijvoorbeeld als je zelf tot iets vervalt wat je in anderen altijd streng veroordeeld hebt of als je ontdekt helemaal “in de fout” gegaan te zijn.

Een goede vriend zal zo iemand helpen z’n zelfrespect te herwinnen, uit respect voor ‘het betere zelf’ van die persoon.

 

Tot besluit

 

Of iemand respectvol in het leven staat komt tot uiting zin z’n attitude en in z’n mentaliteit

Terloops wil ik even de vraag opwerpen of iemand die geen aandacht aan z’n uiterlijke verschijning besteedt (bijvoorbeeld iemand die meent het zonder  -  fraaie!  -  strop- of vlinderdas te kunnen stellen, die zich slecht of niet geschoren heeft, die zich niet de moeite getroost om gearticuleerd te spreken) wel respect heeft voor het gezelschap waarin hij zich begeeft of dat hij meent te moeten toespreken.  Als norm mogen we toch immers van elkaar wel verlangen het fatsoen op te brengen om er appetijtelijk uit te zien, vanuit een zeker respect voor wie je ontmoet en uit zelfrespect.

In al z/n verschijningsvormen heeft respect te maken met de kwaliteit van het menszijn. Wie respectvol is heeft oog voor wat van waarde is, wat recht van bestaan heeft. Respectvol met mensen, dieren en de natuur omgaan betekent: intact laten, niet willen interfereren, au serieux nemen. Voorwaarde voor het kweken van een gezond sociaal klimaat is, dat mensen respectvol met elkaar omgaan. De leefbaarheid van een samenleving (zowel mikro-  als makro-) hangt ervan af of de mensen respect hebben voor de wezenlijke humanitaire waarden en de daarmee verbonden normen. Dat inzicht zou aan de jeugd moeten worden bijgebracht!

Tenslotte: is het niet zo, dat de respectvolle attitude gefundeerd is in religiositeit, in de meest algemene zin daarvan?