|
Producten van Anton van Harskamp
Zijn lijst van publicaties kunt u hier
downloaden. Het bestand kan ook als html-file
geopend worden.
Zijn leerstoelopdracht is op
deze pagina beschreven.
Zijn publicaties liggen op verschillende terreinen:
De sociaal-wetenschappelijke benadering van
negentiende-eeuwse theologie
In 1986 promoveerde hij cum laude bij de hoogleraren E. Schillebeeckx en H. Häring
op een proefschrift over de methode van ideologiekritiek in de theologie. De
titel luidt Theologie: Tekst in Context: Op zoek naar de ideologiekritische
methode van ideologiekritiek in de theologie, geïllustreerd aan werk van Drey,
Möhler en Staudenmaier, Nijmegen 1986. Deze studie is in 2000 in Duitse
vertaling verschenen bij uitgeverij Francke te Tübingen: Theologie: Text im
Kontext. In het kader van dit onderzoek publiceerde hij een achttal artikelen,
ook in het Duits en het Engels. Te
noemen is: On
Johann Adam Möhler's 'Symbolik': The Authority of the Church and the
Problematic Nature of Modern Subjectivity.
Een verkorte versie van deze tekst verscheen in: D. Dietrich/E. Himes ed., The Legacy of the Tübingen School, New
York 1997.
Civil
society en religie
Om de relatie
tussen civil society en religie te kunnen beschrijven is het van belang om
zicht te hebben op de feitelijke en de gewenste relatie tussen staat en
kerk. Daarover handelt het essay Religie, staat, samenleving en nog wat.
Op 18 september 2003 hield hij zijn inaugurele oratie.
Tegelijkertijd verscheen een boekje onder de titel Van fundis, spirituelen
en moralisten: Over civil society en religie, Kampen: Kok. De uitgebreide
versie van de rede droeg eveneens de titel Van fundis, spirituelen en
moralisten. Eerder
schreef hij twee papers over civil society: Civil society: Noodzakelijk, onvermijdelijk en
altijd omstreden. Alsmede: Een
onvermijdelijk vaag en elastisch begrip. Zie verder de site Civil
society en religie (onder constructie).
Grondslagenproblematiek van de sociale wetenschappen.
A. van Harskamp ed., Conflicts
in Social Science, London/New York 1996. Zie ook: 'Hoe kwaad is alledaags
kwaad? Pleidooi voor een omstreden begrip', in: In de Marge, jrg. 8, nr. 4. Dit
artikel is ook in het Engels op deze website opgenomen: everydayevil.htm.
Voorts is hier te noemen: Albert W. Musschenga and Anton van Harskamp ed., The
Many Faces of Individualism, Leuven: Peeters 2000. In 2000 heeft hij een tweetal
lezingen gehouden die op de website geraadpleegd kunnen worden: lezing
1 en lezing
2. Een uitgebreide visie op 'het kwaad' is te vinden in de tekst 'Het
kwaad bestaat niet, daarom moeten we er ernstig mee rekening houden'. Een
artikel over de problematiek in het spreken over context en religie (eind 2002
gepubliceerd in het sociaal-wetenschappelijke, Indonesische tijdschrift Renai: Religion and Local Context: A Problematic
Distinction. Een lezing
17 jan. 2004 over de toekomst van de theologie in Nederland: Overgang
of ondergang van de theologie (in Nederland): Aantekeningen bij de vraag naar
heroriëntatie. Een tekst over het begrip 'kwaad' in de sociale
wetenschappen en in de theologie: Theology
and the active non-existence of evil.
Secularisatie en de toekomst van de christelijke godsdienst. Te noemen zijn redactie van en artikelen in:
Verborgen God en lege kerk: Theologen en sociologen over secularisatie, Kampen 1991;
Om de toekomst van een traditie: Opstellen over geloofsoverdracht, Kampen 1993. Verder verschenen er van zijn hand een groot aantal artikelen over dit onderwerp in o.a. het Tijdschrift voor Theologie en in In de Marge
(zie bijvoorbeeld: In de Marge, jrg. 5, 1996, nr.2). Een lezing te Rotterdam in
november 2002: Schets van de nieuwe gelovige.
Fundamentalisme. Op dit gebied meerdere wetenschappelijke artikelen en essays in tijdschriften en boeken. Onder andere in: W. Haan/A. van Harskamp (red.), Haat en religie, Kampen 1993, alsmede in: Anton van Harskamp e.a., Fundamentalisme: Tussen afkeer en herkenning, Zoetermeer 1999.
Nieuwe religiositeit.
De situatie van de religie in West Europa is heel opvallend. Er lijkt aan de
ene kant meer belangstelling voor religie en religiositeit te groeien. Aan
de andere kant echter lijkt de impact van religiositeit op het leven van
individuen af te nemen. In die zin is er sprake van Expanding and shrinking
transcendence' (online tekst).
Verder onder andere essays over New Age, met name over A
Course in Miracles (In de Marge, jrg. 5, 1996, nr 4, en jaargang 7, nrs.2
en 3). Dit artikel is ook in het engels beschikbaar: Course
in Miracles (English version).
Een veelbesproken essay over de opkomst van
nieuwe religiositeit verscheen in: Anton van Harskamp e.a., De religieuze ruis
in Nederland: Thesen over de versterving en wedergeboorte van de godsdienst,
red. E. Borgman/A.-M. Korte, Zoetermeer 1998.
Eind augustus 2000 verscheen bij
uitgeverij Kok zijn Het nieuw-religieuze verlangen, een boek dat in de pers,
vooral in de kerkelijke pers, veel aandacht heeft ontvangen.
Speciale aandacht
besteedde hij verder aan de vraag naar de verschijningsvorm en relevantie van
het eindtijdgeloof, met name binnen nieuwe religieuze bewegingen. Hij schreef
hierover in In de Marge vier essays (In
de Marge, jrg. 8, 2000, nrs. 1, 2 en 3 en in jrg. 9, 2000, nr. 2). Ook gaf
hij meerdere lezingen over dit onderwerp, bijvoorbeeld
Zijn we op weg naar het einde of geloven we het wel (Berkel-Enschot, 11
november 1999). Een voorlopige samenvatting van enkele inzichten geeft: 'Het
nieuw-religieuze verlangen' (lezing Gouda, maart 2002) en: Het
nieuw-religieuze verlangen op zoek naar een nieuwe geloofsdynamiek, een
lezing gehouden te Leuven en gepubliceerd in de bundel Gelovig, religieus,
dakloos? Op zoek naar een lekenspiritualiteit voor nu, Antwerpen: Halewijn 2003.
Een lezing voor de redactie van De Volkskrant over de wijze waarop de krant met
religie zou kunnen omgaan: Religie
in de krant: Inleiding voor de redactie van de Volkskrant op 28 okt. 2003.
Welke trends op het gebied van religie zijn er te onderscheiden in West
Europa. Daarover handelt de tekst van de lezing Religieuze trends (in West Europa).
De betekenis van de Shoah in literatuur en theologie
Onder andere meerdere artikelen in boeken en tijdschriften over Wim Kayzer, Primo Levi, Harry
Mulisch en Robert Antelme. Zie voor de visie op de betekenis van 'Auschwitz'
voor de theologie: A. van Harskamp e.a. (red.), Geloof en vertrouwen na Auschwitz,
Zoetermeer 1995. Een samenvatting van zijn inzichten op dit punt bevat: Thinking
towards God and the Evil of Auschwitz (1997). Een tekst waarin hij zich
afzet tegen de gedachte dat 'Auschwitz' laat zien dat cultuur slechts vernis is,
en dat 'de' mens zonder dat vernis alleen maar een verscheurend dier is (dus
tegen het cliché 'homo homini lupus'): Cultuur
als vernis.
De universiteit.
Essays over discussies over de idee van de universiteit. Zie o.m. In de Marge,
jrg. 2. 1993, nr. 4, alsmede meerdere artikelen en teksten over de universiteitsidee.
O.a over W. von Humboldt en over Newman's universiteitsidee (verschenen in Tijdschrift
voor Theologie jrg. 35, 1995, nr. 4), alsmede een tekst over de vergelijking
tussen Humboldt en Newman.
Tenslotte
Ethiek en moral
management in de psychiatrie: Een lezing.
 |