Wat is eigenlijk civil society? Het antwoord dat vaak gegeven wordt is: civil society is dat deel van de samenleving dat onderscheiden kan worden van de staat, van de markt en van de private sfeer, waar mensen op vrijwillige basis bijeenkomen om hun eigen belangen of die van anderen te bevorderen; civil society is ook de sfeer waar mensen een 'civil', dat is geciviliseerd, beschaafd leven leiden.

En nadat dat antwoord gegeven is, kunnen we vaak horen en lezen dat het bestaan van civil society van groot belang is voor o.a. de politiek, het functioneren van de rechtsstaat, in het algemeen voor de samenleving als geheel.

Wanneer dat antwoord gegeven is, blijven er echter nog vele vragen over. Vragen als: Is er geen Nederlands woord te bedenken voor civil society? Welke verenigingen, groepen, netwerken horen wel, welke niet bij de civil society? Waarom precies is civil society eigenlijk goed voor de samenleving, welke effecten bewerkt het bestaan van een civil society? En: is het begrip nu een beschrijvend begrip of een normatief begrip, of is het misschien beide tegelijk?

En als dat laatste het geval is, hoe verhoudt civil society zich tot religie?

Die laatste vraag is van groot belang. Al was het maar omdat, ofschoon er in veel literatuur over civil society nauwelijks over de relatie met religie gesproken wordt, het duidelijk is dat bijvoorbeeld kerkgemeenschappen zelf verenigingen zijn die deel uitmaken van de civil society. En ieder weet ook dat juist vanuit religieuze en kerkelijke kant van oudsher veel belangstelling is geweest voor dat deel van de samenleving dat gelegen is tussen staat en markt, denk aan het begrip 'maatschappelijk middenveld' dat in de jaren '50 en '60 toch vooral door religieus geïnspireerde denkers en politici benut werd. Dat begrip is een voorloper van 'civil society'.

In deze portal ligt het accent op de relatie tussen civil society en religie. De portal biedt materiaal om de vele dimensies van de relatie tussen civil society en religie in kaart te brengen en te bestuderen.

Links

What the hell is "civil society"? (www.opendemocracy.net)
Kritische bespreking van Michael Edwards' Civil Society (2004). Chandhoke zegt vooral dat Edwards eenzijdig is in zijn nadruk op de positieve werking van civil society. Het intolerante van het fundamentalisme in India dient voor Chandhoke als voorbeeld voor het onderbouwen van haar kritiek.

Civil Society (www.infed.org)
Engelstalige site van de organisatie INFED (INFormal EDucation). Het is een soort encyclopedie, waarbij het lemma 'civil society' geschreven is door Michael Edwards. Edwards vat hier kort en bondig samen wat hij geschreven heeft in zijn boek Civil Society. Zie bovenaan deze pagina voor een korte beschrijving van de hoofdpunten uit dit boek.

Philosophy and Civil Society (www.civsoc.com)
Een Engelstalige site van Tom Bridges, hoogleraar aan de faculteit Filosofie en Religie van de Montclair State University in New Jersey, VS. De site geeft een filosofische benadering van de aard van civil society en civic culture, waarbij de invalshoek de huidige crisis in de liberale civic culture in de postmoderne tijd is. Over deze problematiek schreef Tom Bridges het boek The Culture of Citizenship: Inventing Postmodern Civic Culture (1994), dat te downloaden is op de site. Verder zijn op de sites tal van essays opgenomen die alle in meer of mindere mate verband houden met (een of meer van) deze drie vragen: wat komt er na het postmodernisme, wat is de toekomst van de westerse cultuur in een tijd van botsende beschavingen en welke waarden volgen de obsolete waarden van authenticiteit en autonomie op? De site bevat links naar artikelen en andere websites.

Centre for Civil Society (www.nu.ac.za/ccs)
Engelstalige site van de CCS, onderdeel van de Zuid-Afrikaanse Natal University. Het doel van de CCS is het versterken van de (Zuid-)Afrikaanse non-profit- en vrijwilligerssector door verspreiden van informatie naar de sector, door het ontwikkelen van netwerken en door samenwerking tussen wetenschap en de sector te bevorderen. De site biedt vooral een overzicht van verwijzingen naar het onderzoek dat gedaan wordt (onder andere naar sociale bewegingen, geefgedrag en Afrikaanse integratie) en links naar gerelateerde publicaties, onderzoeksinstituten, en websites.

Civic Practices Network (www.cpn.org)
Engelstalige website van het CPN, een samenwerkend en niet-partijgebonden project dat als doel heeft praktische instrumenten tegen gemeenschappelijke problemen in te zetten in gemeenschappen en instituties in Amerika. Op de site staan tal van artikel over onderwerpen als gemeenschap, jeugd, gezondheid, religie en werk. Er is ook een woordenboek, met uitgebreide lemma's over bijvoorbeeld civil society, communitarisme, deliberatieve democratie en sociaal kapitaal.

Centre for Civil Society Studies (www.jhu.edu/~ccss)
Engelstalige site van de John Hopkins University in Baltimore, Maryland, VS. Het doel van de CCSS is de ontwikkeling en functionering van filantropische, nonprofit-, of civil societyorganisaties te stimuleren. De site biedt onder andere een overzicht van het onderwijs dat verzorgd wordt, een lijst van verbonden instituten over de hele wereld (in Nederland: het SCP), een overzicht van de onderzoeksprojecten (waaronder het grootopgezette The Johns Hopkins Comparative Nonprofit Sector Project) en een lijst van publicaties (waaronder Global Civil Society: Dimensions of the Nonprofit Sector, Volume Two). Op de site is toegang te verkrijgen tot veel empirische gegevens betreffende civil society in verschillende landen. 

Civil Society and Governance (www.ids.ac.uk)
Engelstalige site van het onderzoeksprogramma van CivSoc and Governance, onderdeel van het Institute of Development Studies (IDS). Het doel van het programma is onderzoek naar de wederzijdse relatie tussen civil society en overheden in 22 landen. Deze landen zijn verdeeld over zes regio's: de VS, Azië, Afrika, Latijns Amerika, het Midden Oosten en Oost-Europa. Via de site is onder andere toegang te verkrijgen tot een beschrijving van het onderzoek (waaronder een Concept Paper van James Manor, directeur van CivSoc and Governance), onderzoeksbevindingen, links naar gerelateerde websites, conferenties en databases.

Religion & Civil Society
Engelstalige site van E.J. Dionne, Jr. en John J. DiIulio, Jr. van The Brookings Institution, een onafhankelijke denktank in Washington D.C. Er zijn referenties naar boeken en (krante)artikelen over religie en civil society. Verder zijn er verwijzingen naar de onderzoeksgebieden 'Religion & Public Life', 'Community & Civil Society', 'Faith-based Initiatives', 'Service, Civic Engagement & Citizenship'. Tevens is er een link naar een projectpartner: The Pew Forum on Religion & Public Life

Center for Religion and Civic Culture
Engelstalige site van het CRCC, onderdeel van de University of Southern California. Het CRCC doet disciplinair, transdisciplinair en interdisciplinair onderzoek gerelateerd aan de betrokkenheid van religie en religieuze instituties in 'civic culture', met Los Angeles als focus. De website biedt onder andere een beschrijving van onderzoeksinitiatieven (onder andere naar Religion and Immigration, Religion and Culture, Faith-based Community en Science and Religion, een beschrijving van het onderzoek, en een overzicht van publicaties van het CRCC.