Reisverslag en Foto's Bangkok 30 juni

WARNING: THIS IS NOT AN EROTIC WEBSITE ABOUT LADYBOYS
WAARSCHUWING DIT IS GEEN EROTISCHE WEBSITE OVER LADYBOYS
BUT A BORING TRAVEL DIARY IN DUTCH LANGUAGE
MAAR EEN SAAI REISVERHAAL MET VAKANTIE FOTO'S IN DE NEDERLANDSE TAAL

"ja t zijn mooie vrouwen maar niet te vertrouwen.
t is leuk om naar thailand te gaan maar je moet nooit verlieft worden!
op zeker dat je in de maling word genomen en je een hoop geld kwijt raakt! ;)
je moet er heen gaan om je suf te naaien en voor de rest niets.
dan is t een perfect land!!!" :
(citaat uit hookers.nl, de 'leading website' van Nederlandse hoerenlopers)

[Dit wordt het reisverhaal van mijn bezoek aan Bangkok van 30 juni tot 12 juli 2005. Belangrijkste doel was het bijwonen van de conferentie SEXUALITIES, GENDERS, AND RIGHTS IN ASIA. Omdat ik een week eerder arriveerde in verband met mijn ticket was er tijd te over om de stad en omgeving te verkennen. Dit reisverhaal zal weer veel foto's bevatten. Daarnaast zullen er linken worden toegevoegd. Het verslag is in constructie, de planning is dat het in februari 2006 gereed is. De eerste fase zal zijn een korte dagbeschrijving en de foto's van die dag. Volgende fase informatieve links erbij. Laatste fase commentaren, uitvoeriger reisbeschrijving en andere info. Een verslag van de conferentie zal op de genderlinkspagina van deze website verschijnen: www.genderlinks.nl Andere reisverhalen op deze site: www.bezinningscentrum.nl/indonesia , www.bezinningscentrum.nl/china , en recent een korte studiereis van de staf van het BPI: www.bezinningscentrum.nl/bpireis ]

[Aankomst Bangkok 4.30 uur in de ochtend, aankomst hotel 5.00 uur, van 6 - 10.30 geslapen, om 11.00 uur met Skytrain (halte Nana) en metro naar Centraal Station Hua Lampong, wandeling door Chinatown, bezoek aan de Wat Traimit (Tempel van de Gouden Boeddha), via smalle marktstraatjes naar de doorgangsweg in Chinatown: Thanon Yaowarat. Taxi genomen naar het Pasteur Instituut van het Rode Kruis, bijgenaamd 'Snake Farm', waar slangengif gemolken wordt om tegengif te vervaardigen. Via Skytrain terug naar hotel: tramhalte Asok, wandelend over de Thanon Sukhumvit. ]

Ik heb de gelegenheid om een unieke conferentie bij te wonen. De eerste keer dat er een echt Aziatische bijeenkomst wordt georganiseerd rond seksualiteit en gender, gekoppeld aan mensenrechten in Azië. Dat sluit naadloos aan bij mijn belangstelling voor het thema 'Transgender en religie', waar ik me de afgelopen jaren in wisselende intensiteit mee heb beziggehouden. 'Transgender' is één van de centrale thema's van de conferentie, en met name Aziatische perspectieven, verwoord door talrijke vertegenwoordigers uit Azië zelf bieden de gelegenheid om mijn kennis te verdiepen en in contact te komen met onderzoekers die alternatieve genderrollen aan den lijve kunnen ervaren in Thailand, India, China, Japan, Maleisië, Iran etc. Het verblijf van veertien dagen biedt tevens de mogelijkheid om iets van de cultuur van Thailand te proeven.

De fysieke voortekenen zijn echter niet gunstig voor een verblijf in Thailand. De reisgidsen en literatuur die ik over 'lady boys' en 'the third sex' heb gelezen hebben me op dat aspect onvoldoende voorbereid. Ik ben 47 jaar, bierbuik in constructie, grijzend haar, en tot overmaat van ramp alleen reizen. Dat lijken onbetekenende details voor een verblijf van twee weken in Bangkok en Thailand. Ze zullen echter van grote invloed blijken voor mijn 'beleving' van de cultuur en mensen in Thailand.

De vliegreis is er al eentje van 'mene tekel' (tekenen aan de wand). De vlucht van Eva Airways (een Taiwanese maatschappij) is volgeboekt. En de passagiers bestaan voor het merendeel uit andere manspersonen van gevorderde leeftijd met bierbuik, grijze haren, gevorderde leeftijd. Ik zit naast een Belg met een extreem hoog testosteron gehalte. De gehele tien-en-een-half uur durende vlucht zit hij te etteren over drank en bediening. En zuipt zich bijna letterlijk te pletter aan diverse gratis alcoholica. Mijn pogingen om een andere stoel te krijgen lopen stuk op de overvolle bezetting van het vliegtuig. Een en ander betekent wel dat ik een half etmaal zijn getier en gezeur moet ondergaan. Zoals gezegd zit het vliegtuig vol met oudere mannen, mannen met een missie zoals in Bangkok zal blijken ...

Behoudens mijn onaangename buurman verloopt de vlucht soepel. Ik arriveer rond half vijf in de ochtend in Bangkok. De douaneformaliteiten worden vrij vlot afgewikkeld. En dankzij mijn voorbereidende lezing van ANWB extra Bangkok weet ik ook welke superdure taxi ik niet moet nemen en in welke rij ik moet aansluiten om voor een acceptabel bedrag naar de binnenstad van Bangkok te worden vervoerd.

Om vijf uur arriveer ik in het Ambassador hotel, gelegen aan de Sukhumvit Road, een drukke verkeersader met veel hotels en restaurants en andere activiteiten, waar mijn reservering niet blijkt te zijn aangekomen. Maar een westerling is nooit weg, dus dat is geen probleem. Dus na enige discussie met het baliepersoneel is men graag bereid mij een dure kamer in de hoogbouw ter beschikking te stellen. Duur is relatief in Thailand natuurlijk, voor twee weken Ambassador betaal ik wat ik hier in Nederland voor een halve nacht Amstelhotel zou moeten ophoesten.

Bovenstaande kiekje zijn vanuit mijn hotelkamer gemaakt op het moment van aankomst. Daarna gordijnen dicht en een paar uurtjes jetlag inhalen ...

Om elf uur een frisse douche en me klaar maken om deze vreemde stad te gaan verkennen. Het is heet in Bangkok, rond de 35 graden, vochtige hitte. Dat merk je als je uit de airconditioned omgeving van het hotel stapt. Mijn voornemen is om met mate de stad te verkennen, en de beste manier is om met de skytrain en metro naar het oude centrum van de stad te reizen. Het Skytrain station dat dichtbij het hotel ligt heet 'Nana', zeker op zijn thais uitgesproken is het een aangename halte :-) De metro heeft als eindhalte Hua Lampong, dat is het centraal station van Bangkok. Vandaaruit is Bangkok China Town makkelijk te belopen. Mijn eerste bestemming is de Wat Traimit (Tempel van de Gouden Boeddha). De tempel bevat een massief gouden Boeddha, die bij toeval in het midden van de 20e eeuw is ontdekt. Bij de verhuizing van met een kraan van de - naar men dacht - gipsen Boeddha viel het beeld van een hijskraan en brak er een stuk gips los. Er bleek een 5000 kilo zware gouden Boeddha onder schuil te gaan. Een waardevol gouden beeld met gips bekleden was een bekende gewoonte om de kostbaarheid tegen Birmaanse invallers te beschermen.

95 % van de Thaise bevolking is Boeddhistisch, het zal dus niet verbazen dat het wemelt van de Boeddhistische tempels in haast iedere straat. Soms enorme tempel complexen, vaak een kleine schrijn voor een gebouw om boze geesten op afstand te houden. Na een wandeling door de gezellige winkelstraten en marktjes neem ik een taxi naar 'Snake Farm', oftwel het Saowapha Institute, onderdeel van het Thaise Rode Kruis. Dagelijks worden er voorstellingen gegeven waarbij getoond wordt hoe de slangen gemolken worden. De Snake Farm is één van de oudste instituten ter wereld waar serum wordt bereid uit slangengif. Bangkok is veel te groot om alle bezienswaardigheden te voet te bezoeken. Er rijden duizenden taxi's, maar het is vaak geen efficiënt vervoersmiddel. Een groot deel van de dag is de stad potdicht door de files van het autoverkeer. Het snelst kom je van het ene naar het andere punt via de Skytrain en de metro. Maar er zijn slechts twee lijnen en één metro. Dus veel plaatsen kun je enkel met andere vervoersmiddelen bereiken. Daarvan is de watertaxi een geschikt middel, want de stad is vergeven van kanalen en waterwegen.

Ik ga terug naar het hotel via de metro, en stap uit bij de halte Asok, een kwartier lopen van het hotel. Je moet in Bangkok erg wennen aan de temperatuurverschillen. Buiten is het verzengend heet, in winkels en in de Skytrain is er airconditioning, Ook bijna alle taxi's hebben airco. Onderweg nog een kroegje aangedaan en een boeiend gesprek gevoerd met een ex-pat - een buitenlander die in Thailand is blijven 'hangen' -, hij is één van de eerste die de Thaise seksindustrie internet-fähig heeft gemaakt en er veel geld mee heeft verdiend. Reeds de eerste dag blijkt dat ik me moet intomen met morele oordelen en mijn best moet doen om af en toe mijn Nederlandse bril af te zetten. Zeker wat de seksuele moraal betreft is Bangkok goed voor een stevige cultuur shock. Na dus een uur lang te hebben geluisterd naar zijn sociale en altruïstische werkzaamheden voor arme Thaise meisjes uit de provincie, en na drie ijskoude Singha's (één van de lokale biervariëteiten), besluit ik richting hotel te gaan. De vermoeidheid door de vlucht zit nog steeds in mijn lijf, ik besluit dus een namiddagdutje te doen. Rond zeven uur in een restaurantje in de buurt van het hotel een hapje gegeten. Om 21.30 uur naar bed om wat slaap in te halen.

[Om 8.30 uur met de Skytrain van Nana naar Taksin (overstappen Siam Central). Taksin grenst aan de Mae Nam Chao Praya rivier (afgekort Chao Praya). Per abuis het veer naar de andere zijde van de rivier (Thonburi). Vervolgens met de Express-boot een eind de rivier op gevaren. Bij halte Tha Maharaj uitgestapt, en met het veer naar de overzijde voor een bezoek aan de indrukwekkende Wat Arun (Tempel van de Dageraad). Teruggekeerd naar Tha Tien, wandeling naar Wat Pho, met daarin het kolossale beeld van de 'Reclining Buddha'. Via de Thanon Mahathat gelopen naar Wat Phra Kaeo, de koninklijke tempel, met aangrenzend het koninklijk grote paleis. Bezoek aan het koninklijk paleis. Met de Tuktuk naar Wat Suntan Tamathan (tempel van de gouden berg). Vervolgens met de grachten expresboot via de Khlong Mahanak en de Klong San Sap naar Thanon Phaya Thai. Gelopen naar Skytrain Siam, terug naar Nana. Vochtverlies aangevuld bij Cheap Charlie's, tegenover het hotel in Soi 11 van de Sukhumvit. Visrestaurant in Soi 7. Voetmassage in Soi 11.]

Na een goede nachtrust gedoucht en vervolgens naar het ontbijt buffet op de begane grond van het hotel. Het buffet bestaat uit circa 5 verschillende cuisines: Thais, Chinees, Japans, Westers en Diabetes-ontbijt. Ook in China is me een nasi-ontbijt goed bevallen, Daar kies ik hier dus ook voor, gevolgd door een bord met vers fruit. Het geeft een goede bodem voor het (over-) volle dagprogramma dat ik voor vandaag heb uitgestippeld: een rondvaart over de Chao Praya, een bezoek aan het Koninklijk Paleis en de koninklijke tempel en een bezoek aan twee andere grote tempelcomplexen: Wat Arun, de tempel van de dageraad en Wat Pho, vlakbij het paleis.

Met Skytrain eerst naar Taksin, de eindhalte van de Silom-lijn, na wat gestoethaspel door de verkeerde boot te nemen (de ferry naar de overkant van de rivier in plaats van de express-boot). De expresboot is onderdeel van het openbaar vervoer netwerk, een kaartje voor de hele trip naar het eindstation kost nog geen 50 eurocent omgerekend. Bij Taksin lopen ook mensen rond met gekleurde brochures die toeristen proberen te lokken om gebruik te maken van de toeristenboten: grotendeels zelfde route, alleen 20 keer zo duur. De boottocht leent zich echt voor sightseeing (deel 1) en nog eens sightseeing (deel 2). Naast veel moderne gebouwen, veelal grote hotelketens, ook een aantal tempelcomplexen, kerken, markten en andere historische gebouwen.

Wat Arun, in Thonburi gelegen, aan de overzijde van de rivier, is een meesterstuk van vroege tempelbouw. Het is een overweldigend complex uit de begindagen van Bangkok als hoofdstuk van het Thaise rijk. De indrukwekkende toren is versierd met miljoenen stukjes Chinees porselein. Gebouwd in de 17e eeuw was hij ooit de verblijfplaats van de 'emerald Buddha', Thailands heiligste boeddhabeeld. De schoonheid van het gebouw, de miniscule artistieke details, worden enigszins verstoord dat het grote aantal toeristische winkeltjes dat zich op het terrein gevestigd heeft. Het lijkt wel alsof men de tempel tot het centrum van de Bangkokse souvenirhandel heeft willen omtoveren.

De tempel is van grote betekenis voor het Thais boeddhisme, allereerst omdat de meeste grote tempels ook verbonden zijn met de belangrijkste koningsdynastie van Thailand, de zogenaamde Ratanakosin dynastie. Veel informatie is te vinden op de eigen website van de tempel: Wat Arun Org.

Na een verblijf van ongeveer twee uur in het tempelcomplex neem ik de ferry naar de overkant. Vanaf het ferry-station is het een kwartier lopen naar Wat Po, de tempel van de (achterover-)liggende Boeddha. Hier krijg ik voor de eerste keer met een irritant fake gedrag van handelaars die je in een of andere winkel willen lokken. Ze lopen onopvallend rond bij de bekendste toeristische attracties en spreken je behulpzaam aan om je erop te attenderen dat helaas de attractie die dag gesloten is. Wie er intuint wordt als troostprijs meegenomen naar een toeristenwinkel .... De oudste tempel van Bangkok, maar in veel opzichten ook de meest indrukwekkende. Natuurlijk deels vanwege de enorme liggende Boeddha van circa 50 meter lang, maar het is ook de tempel met de meeste Boeddhabeelden in Thailand. Op het tempelcomplex is ook een echte massage-universiteit gevestigd. Wat Po is het meest bekende Thaise massagecentrum in Bangkok. Veel informatie is te vinden op de website van Wat Po.

Het koninklijke paleis, ook wel grote paleis genaamd, is de belangrijkste trekpleister voor zowel toeristen als Thais uit alle delen van het land in Bangkok. Op het kolossale grondoppervlak van circa 20 hectares bevindt zich het eerste koninklijke paleis in de tijd dat Bangkok de hoofdstad van Thailand werd. Voor de Thaise bevolking is met name van belang dat zich hier de tempel van de 'Emerald Buddha' bevindt, het heiligste aller heiligen van Thailand. Het kleine beeld van groene jade bevindt zich hoog in de tempelruimte van Wat Phra Kaeo, de tempel van de smaragden boeddha. Hoewel je in principe in alle tempels rekening moet houden met het gebruik om elke in 'decente' kleding een boeddhistisch heiligdom te mogen betreden (en altijd de schoenen uit moet doen), is dit voorschrift in het Grote Paleis extra streng. Mannen met korte broek of badslippers kunnen het vergeten. Vrouwen met shorts en topje mogen ook niet binnen. Gelukkig is het zo dat zich bij de ingang een kledingverhuur bedrijf heeft gevestigd. Bij het binnentreden van de tempel van de Boeddha moet je ook nog met andere voorschriften rekening houden, d.w.z. gebukt lopen, wanneer je op de vloer gaat zitten de voeten niet in de richting van het Boeddhabeeld etc. Er wordt er streng op toegezien dat bezoekers zich hieraan houden. En natuurlijk is het verboden om foto's te maken. Op de website van de Thaise paleizen zijn twee 'virtuele filmpjes' om rond te kijken bij het tempel complex: filmpje 1 en filmpje 2.Op het terrein van het paleis bevinden zich talrijke indrukwekkende gebouwen, sommige wel, en andere niet te bezichtingen. Zo bevindt zich bijvoorbeeld het koninklijke pantheon op dit terrein. Indrukwekkend is ook de maquette van Angkor Wat, de ruines van het tempelcomplex dat zich in het huidige Cambodja bevindt. In het nieuwere gedeelte van het paleis bevinden zich nog ruimtes die ook heden tendage nog voor protocollaire doeleinden worden gebruikt. Zo is er ieder uur een wisseling van de wacht. En natuurlijk nog diverse musea. De galerijen op het paleisterrein zijn allemaal voorzien van schilderingen uit de Ramakien, de Thaise versie van de Ramayana.

Inmiddels ben ik zo'n zes uur onderweg en heb mijn voeten plat gelopen. Het is dus zaak om richting hotel terug te keren voor afkoeling en rust. Bij het verlaten van het gebouwencomplex ziet een van de poortwachters dat ik enigszins zoekend rondkijk en schiet me te hulp. Hij weet een snelle methode om weer naar Sukhumvit te gaan: eerst een Tuk Tuk, en dan een kanaalboot, die me vlakbij het hotel moet brengen. Hij is bereid om te bemiddelen bij de vervoersprijs, en weet inderdaad één derde af te krijgen van de vraagprijs, en ook nog te bedingen dat de chauffeur me nog langs de Gouden Heuvel brengt, een schitterend uitkijkpunt over de stad. De chauffeur blijkt daar gaarne toe bereid, maar heeft ook nog een andere agenda zoals duidelijk zal worden. Want voordat hij me bij de Khlong afzet waar de kanaalboot vertrekt krijg ik ook nog twee semi-verplichte bezoeken aan toeristische winkels in mijn maag gesplitst.

Uiteindelijk komt ik dan toch bij de pier waar de kanaal boot in oostelijke richting vertrekt. Een aardig filmpje van een Khlong boottocht is te vinden in het reisverslag van Jan Siegers (circa 7 mb, Real Media filmpje). Op zichzelf is het een heel efficiënte manier van reizen door de binnenstad. De meeste kanalen zijn weliswaar gedempt en vervangen door drukke verkeersaders, maar er zijn in Bangkok centrum nog een aantal khlongs waar regelmatig gevaren wordt. Je moet natuurlijk wel weten waar je precies moet uitstappen, en dat moet je snel doen, want anders is de boot al weer weg. In mijn geval gaat dat niet zo goed. De eindhalte van de kanaalboot is nog een heel eind verwijderd van het hotel. Er moet dus weer gelopen worden, dit keer naar de Skytrain-halte Silom.

Uiteindelijk kom ik toch weer heelhuids bij het hotel terecht, en heb inderdaad behoefte aan een langdurig voetenbad om mijn uitgelopen voeten weer enigszins in beweging te kunnen krijgen. Daarna spoed ik me naar Soi 7, een klein straatje in de buurt van het hotel met een aantal openlucht visrestaurants. Spotgoedkoop en overheerlijk, dat zijn de twee kernbegrippen van de restaurantjes hier in deze straat. De pret van de culinaire ervaring wordt enigszins gedrukt door de grote aantallen oudere mannen met zeer jonge meisjes die ik voorbij zie lopen, en wel aan de lopende band. Als ik niet beter wist zou ik denken dat ik in het centrum van de prostitutie-buurt terecht ben gekomen. Veel meisjes lijken zo jong dat je je niet aan de indruk kunt onttrekken dat we met kindersekstoerisme te maken hebben. Ik kom tot de pijnlijke ontdekking dat mijn 'profiel': alleenreizende westerling van rond de vijftig, het standaardprofiel kan zijn van degenen die Bangkok en Thailand voor seks bezoeken. Het zal de komende dagen in onaangename zin mijn verblijf en mijn sociale interactie sterk beïnvloeden. Een enkele vriendelijke blik in de richting van de honderden meisjes die je op straat, in de restaurants, zelfs in de bierkroegen tegenkomt, en je hebt er bij wijze van spreken binnen een mum van tijd een op schoot zitten. En daartegenover de misnoegde blikken in restaurants en café's wanneer je je bekeken voelt door gezelschappen die je aankijken met een blik van 'daar heb je weer zo'n viezerik'. Vooralsnog lijkt de enige oplossing om niet al te vriendelijk mensen aan te kijken en kordaat reageren als je op straat wordt aangesproken als je voor de zoveelste keer wordt uitgenodigd in een 'sexy massage club'.

Aan het eind van de dag kom ik bij Cheap Charlie's terecht. Een expat-bar in de openlucht, vlak bij mijn hotel in de Sukhumvit. Het wordt mijn dagelijkse aanknopingspunt voor de resterende tijd in Bangkok om mijn culturele shock te verwerken en verder te exploreren.

Het grote voordeel van Cheap Charlie's is dat er recht tegenover een kapper annex massagesalon is gevestigd. Ik mag mijn fles bier mee naar binnennemen. En daarmee wordt dit mijn tweede vaste adresje in Bangkok, want de thaise voetmassage blijkt een weldaad voor lijf en leden. En na de lange wandeltocht van vandaag een effectieve manier om de bloedsomloop in mijn gepijnigd voetenwerk weer op gang te brengen.

[Om 8.30 uur met de Skytrain van Nana naar Lumpini, wandeling door het park, om 12.00 uur richting Samutprakarn Crocodile Farm, circa 10 km Zuid-westelijk van Bangkok, olifantenshow, Ruud van Nistelrooy, krokodillengevecht en krokodillensoep.]

Vandaag staat mijn eerste uitstapje buiten Bangkok op het programma. Hoewel veel excursies ook op eigenlijk gelegenheid te maken zijn, en zeker aanmerkelijk goedkoper dan wanneer je ze boekt via één van de vele reisorganisaties in de stad (en in het hotel), is een georganiseerd tripje aanmerkelijk makkelijker en comfortabeler. Je wordt van je hotel afgehaald en ook weer teruggebracht. Zeker als je een 'gemengd' tripje maakt wordt je direct van het ene punt naar het andere vervoerd. Vandaag staat Samutprakarn op het programma, beter bekend als 'Crocodile Farm'. Omdat het een excursie is van een halve dag heb ik de ochtend nog beschikbaar voor een wandeling door Bangkok. Eerst nog wat ochtendkiekjes gemaakt vanuit mijn hotelkamer, en vervolgens met de metro richting Lumpini. In de extreem hektische stad is Lumpini waarlijk een oase van rust! Het is een zeer uitgestrekt park met (uiteraard) veel groen, zit- en picknick plekken en bijzondere standbeelden en gebouwtjes. Vanuit het park kijk je in alle richtingen uit op de skyline van Bangkok. Er zijn ook opvallende dingen: de Thais zijn helemaal gek van karaoke en je ziet in het park veel Chinezen op leeftijd die in groepsverband of in hun eentje liedjes zingen met een cassette- of cdspeler in de buurt. Als je vroeg in het park bent kun je ook getuige zijn van mensen die hun ochtend tai chi doen. Rond 10 uur is de temperatuur al weer gestegen naar zo'n 35 graden. Voor de honden en katten in het park is de rusttijd aangebroken.

Het grappige van excursies is dat je er allerlei toeristen worden opgepikt bij de diverse hotels, om vervolgens gezamenlijk richting attractie te reizen. Vandaag zit ik in een mini-busje met een mijnheer en zijn jong zoontje. Hij blijkt uit Tonga afkomstig en is op doorreis naar Zweden, waar veel van zijn familie woont. Hij heeft vliegangst, en dat is heel vervelend als je vlucht in totaal ongeveer 29 uur duurt. Hij is ooit als backpacker aan een wereldreis begonnen en heeft in Tonga zijn vrouw ontmoet, met wie hij nu 7 kinderen heeft. Crocodile farm ligt op ongeveer veertig kilometer ten zuiden van Bangkok. In principe een kort ritje. Maar met de files in het centrum kan het nog wel twee uur duren. De crocodile farm is niet alleen een attractiepark met veel krokodillen. Er is ook een olifantenshow. De tribune is helemaal volgepakt met voornamelijk Thaise families. Crocodile farm is echt in trek als een dagje uit. De show behelst een voetbalwedstrijd met olifanten met namen van bekende voetballers ... Ruud van Nistelrooy heeft de eer om Nederland te vertegenwoordigen.

Na de voetbalwedstrijd en authentieke olifanten-oorlog die wordt uitgevochten kunnen de bezoekers zich richting Krokodillen-show bewegen. We kunnen het gebruikelijke werk gadeslaan: crocs die met stokken met gepord en als er uiteindelijk na veel moeite beweging in komt door een 'stuntman' worden benaderd die het leuk vindt zijn hoofd in hun bek te doen. Reeds na enkele minuten krijg ik een wee gevoel in mijn onderbuik omdat deze show mij te dicht in de buurt van dierenmishandeling komt. Ik maak me dus maar snel los van de massa en loop in alle rust langs de grote bassins, waarin je krokodillen in alle vormen en maten kunt zien. Er zijn er hier rond de 60.000, veel gefokt om het leer en vlees. Het wordt gezien als een delicatesse. De crocodile soup die er nuttig is overigens geen culinair hoogstandje.

Thais hebben overigens wel gevoel voor humor. Dat kan o.a. afgelezen worden aan de Jumbo Queen verkiezing die hier recent heeft plaatsgevonden en het kunstpaviljoentje waar we schilderijen geproduceerd door baby olifanten kunnen aanschaffen.

De terugreis naar mijn hotel in Bangkok neemt zoals verwacht veel tijd in beslag. Ze hebben in het Thais een woord voor files waarvan de klank alleen al iets van de ellende van de traffic jams weergeeft: rot tit. Zeker in de spits kan een taxi-rit die normaal ongeveer 15 minuten in beslag neemt tot een vermoeiende rit worden die soms langer dan 2 uur duurt. We vetrekken rond 16.00 uur van de Crocodile farm en het busje zet me om 19.00 uur bij het hotel af.

's Avonds uithuilen bij Cheap Charlie's. Het Ambassador hotel heeft een openlucht restaurant met live muziek. Met een lekker salade en een gegrilde inktvis schotel vul ik mijn maag. Vroeg naar bed, want de volgende dag heb ik een lange excursie gepland, naar Kanchanaburi en de rivier de Kwai.

[Om 6.00 uur met een busje opgehaald, verzamelen op centraal busstation, bus naar Kanchanaburi 'The River Kwai', bezoek aan indrukwekkende Death Railway Museum en het Don Rak oorlogskerkhof, met de 'James Bond' speedboot via de Mae Klong River naar de Kwai Noi en de Kwai Yai rivier, de 'bridge over de River Kwai' is een brug over de Kwai Yai, met de bus naar Nam Tok Railway Station, met de trein over de beroemde 'Death Railway' over bouwvallige houten bruggen.]

Als je in het hotel een excursie boekt, is de wake-up call inclusief. Dus om kwart over vijf gaat mijn telefoon om me te wekken. Na de douche snel spulletjes ingepakt en met mijn rugzak naar beneden om in het buffetrestaurant nog wat vers fruit te nuttigen. De 'man van de excursie' had al het idee dat ik in de ontbijtzaal zou zitten, dus ik wordt stip 6 uur opgepikt. Met een klein busje rijden we nog langs twee andere hotels om ergens in een buitenwijk bij een lange straat met zo'n veertig touring-car bussen terecht te komen. Vanwege de afstand en het grote aantal deelnemers zal dit ons vervoersmiddel zijn voor deze dag. Kanchanburi is vanwege de Death Rail en de beroemde brug 'bridge over the River Kwai' een grote toeristische trekpleister. De stad ligt op ongeveer 120 km van Bangkok, niet ver van de grens van Myanmar (Birma).

Na een tussenstop op ongeveer de helft van de rit (anderhalf uur rijden vanaf Bangkok) rijden we door naar de eerste 'attractie' van deze reis: het 'Death Railway Museum' dat grenst aan Don Rak oorlogskerkhof. Het museum is bijzonder goed gestructureerd en educatief van opzet. Het geeft een realistisch, soms ook onthutsend beeld van de ontberingen die krijgsgevangenen en locale bevolking moesten ondergaan toen ze in dwangarbeid aan de 300 km lange spoorlijn moesten werken die Bangkok met Birma moest verbinden. De lijn leidt door een onherbergzame wildernis en moerassen. Malaria, voedseltekort, uitputting en vanzelfsprekend de onmenselijke behandeling door de Japanners leidden ertoe dat er uiteindelijk 100.000 Aziatische en 16.000 krijgsgevangenen het leven verloren. Het sobere kerkhof is als een verstild monument om de gruwelen die men moest ondergaan te gedenken. Op het internet treffen we ook een overzicht aan van schilderijen en tekeningen die de verschrikkingen in beeld brengen. Kijk op de 2e Wereldoorlog in Azië pagina voor meer info over de achtergronden van de spoorlijn.

Met de bus gaan we naar een pier op de Mae Klong River, om vervolgens in een 'long tail boat' richting Kwai Yai te gaan, de rivier met de beroemde brug. Overigens is dit niet de oorspronkelijke brug die zo'n belangrijke rol speelde in de bouw van de Birma spoorlijn, de brug dus waar de film 'Bridge over the River Kwai' over gaat (een film die overigens in Sri Lanka is opgenomen). Deze brug is later gebouwd, iets zuidelijker dan de oorspronkelijke. Op weg naar de Kwai Yai passeren we nog een andere zijrivier van de Mae Klong, de Kwai Noi rivier. De boottocht is nogal sensationeel. We passeren onderweg party-boten. Je kunt zo'n drijvende dansvloer afhuren en vervolgens een feestje organiseren midden op de rivier.

De bus vervoert ons naar Nam Tok Railway Station, het vertrekpunt van de toeristisch treinrit over het enige stuk 'Death Railway' dat nog bestaat. Veel treinen komen hier niet, het is het eindstation van de trein die dagelijks twee keer (in het toeristen seizoen drie keer) richting de River Kwai Bridge rijdt. De trein heeft vertraging, dus we moeten ongeveer anderhalf uur wachten. Inmiddels hebben zich rond de 100 personen op het perron verzamelt. Ik begin dus al enige vermoedens te krijgen dat het straks dringen zal zijn om überhaupt nog een zitplaats in het treintje te krijgen. Dat valt alleszins tegen, of beter gezegd mee! Het is een trein met maar liefst 15 treinstellen waar met gemaakt 1000 passagiers in plaats kunnen nemen. Dus ik zoek in een lege wagon een plaats bij het raam om van het uitzicht te kunnen genieten.

Nu is het zo dat ik een aantal vluchten heb meegemaakt met forse turbulentie, waarbij het vliegtuig kraakt in zijn voegen. Je vraagt je dan af of je het nog zult overleven, maar de troostende gedachte is dan meestal dat de kans op neerstorten door turbulentie extreem klein is. De Death Railway loopt langs ravijnen en rotspartijen, schommelt en kraakt dat je zien en horen vergaat. Op sommige stukken is de snelheid 5 km per uur om de trein de gelegenheid te geven zich door de bochten te wringen. Een echte dodemanstocht ... Het geeft een wee gevoel in de maag te weten dat de krakkemikkige fundamenten waarop de trein zich nu voortbeweegt door duizenden dwangarbeiders zijn gelegd. Het is opnieuw zo'n aspect van het 'dubbele' dat je voortdurend voelt als je in Thailand bent. De schoonheid en het fascinerende, versus de ellende en de absurditeit.

Om 19.00 uur zet het busje me weer af bij het hotel. Ik ben nog confuus van de indrukken die deze dag bij me hebben achtergelaten. Het wordt dus weer tijd om een aangename vismaaltijd tot me te nemen in Soi 7. Opnieuw heb ik het genoegen om twee uur lang aan te staren tegen passerende paartjes: man tegen de 70, meisje tegen de 15. Wie wil weten hoe zoiets werkt en wat de mogelijkheden zijn kan ik verwijzen naar hookers.nl . Daar wordt in geuren en kleuren beschreven wat je allemaal kunt 'krijgen' in Bangkok, ook de Soi 7 passeert gedetailleerd de revue in ervaringsverhalen. Het is één van de vaste onderwerpen die op de agenda staan in mijn gesprekken met de ex-pats bij Cheap Charlie's. Maar ook bij Charlie's zie ik mannen op leeftijd vergezeld van een jong meisje. Dat meisje is door hen gehuurd, voor circa 300 euro op maand basis. Voor dat geld doet ze alles: huishouden, gezelschapsdame, en natuurlijks seks. Ze zitten aangeleund op een barkruk tegen hun vriend, spreken in de regel geen woord engels. Zitten en luisteren, soms verveeld, soms glimlachend. Ze hebben er een 'goed verhaal' bij, de ex-pats: Thaise mannen, voor 90 procent het cliëntèle van de meisjes in de prostitutie, misbruiken de meisjes, verachten ze, en behandelen ze als voetveeg. Met de 300 euro huur redden de ex-pats de meisjes uit een miezerig bestaan. Wordt vervolgd ... :-(

Ik ga vroeg naar bed, want morgen ga ik voor twee dagen naar Sukothai, de eerste hoofdstad van de staat Thailand. Om zeven uur 's ochtends vertrekt het vliegtuig. Dat betekent echt vroeg op!!!

[Om 4.30 uur opstaan, 5 uur met taxi naar vliegveld, vliegreis Sukothai (55 minuten), met vliegveldbusje naar New Sukothai, guesthouse Baan Thai, op de mountainbike naar Old Sukothai (15 km.), via landelijke wegjes teruggefietst, 45 km. op de teller, 's avonds onverwachte ontmoeting met VU-collega bij guesthouse, onrustige nacht.]

Na lezing van de Rough Guide en Insight Guide Thailand heb ik hoge verwachtingen van het bezoek aan Sukothai. Om 7.10 uur vertrekt de vlucht met Bangkok Airways. De lange wandelingen van de afgelopen hebben hun tol geëist. Ik loop niet al te makkelijk. Dat is reden voor het baliepersoneel om me tot drie keer toe assistentie aan te bieden. Bijzonder attent! Het vliegtuig is vol. De meeste mensen zullen doorvliegen naar de eindbestemming Chang Mai, in Sukothai wordt een tussenlanding gemaakt. Zelden heb ik een charmanter vliegveld gezien als dat van Sukothai. Bij aankomst worden we persoonlijk verwelkomd door een stewardess die in de aankomsthal iedereen een bloem opspelt. Het vliegveld ligt ongeveer tien kilometer buiten de stad. Een shuttle bus zorgt voor het vervoer à raison van 300 Baht. De chauffeur is zo vriendelijk me af te zetten bij het Ban Thai guesthouse dat ik in de Rough Guide had gevonden. Ze verhuren hier fietsen en de eigenaar is afkomstig uit België. Het is vrij centraal gelegen in New Sukothai (nr. 18 op het kaartje).

Klein nadeel is dat je behalve de fiets ook meteen een gids moet meehuren. Daar is op zichzelf natuurlijk niks mis mee, maar als die gids in totaal maar 5 woorden engels spreekt, is dat toch wel problematisch. Na een kop koffie en het opbergen van mijn rugzak in de kamer à 500 Baht (rond de 10 euro) klim ik op de Mountain bike en gaan we op pad, beter gezegd op de fiets. We nemen een toeristische route, parallel aan de grote weg tussen New en Old Sukothai.

Het landschap is prachtig. Onderweg doen we nog een meubelfabriek aan. Via de directe weg is het ongeveer 12 kilometer, we doen er nu wat langer over. Na anderhalf uur arriveren we bij de eerste tempel. Mijn gids neemt afscheid en fietst terug, met de plattegrond en de Rough Guide kan ik mezelf wel redden.

Old Sukothai, met de officiële benaming Sukothai Historical Park staat op de World Heritage List van Unesco. En dat is niet voor niks. De tempelruïnes overtreffen echt mijn stoutste verwachtingen! Het park is zo groot dat je echt een fiets nodig hebt om van het ene tempelcomplex naar het andere te rijden. De ervaring is overweldigend. En dan te bedenken dat dit alles rond 1200 is gebouwd, en nog steeds in al zijn glorie overeind staat. Sukothai was de eerste hoofdstad van het Thaise rijk, en de ongeveer 100 jaar dat de stad die positie innam wordt wel aangeduid als de gouden eeuw van Thailand.

Ik heb ongeveer 5 uur nodig om het grootste deel van het park te bezichtigen. Een aantal tempels liggen buiten de muren van het park. Sommige een paar kilometer fietsen. Om half vier laat ik me een aangename thaise maaltijd smaken, met een pot thee en een halve liter Singha erbij om het vochtverlies te compenseren. Met het bier in de benen gaat het fietsen een stuk moeilijker. Mijn aanvankelijk voornemen om een tweede toeristische route te nemen op de terugweg laat ik daarom varen. Via de hoofdweg is het ongeveer 45 minuten fietsen naar New Sukothai. Voldaan en vermoeid kom ik rond 16.30 uur weer aan bij het Guest House. In Ban Thai logeren nog meer Nederlands sprekende reizigers. Hoewel me één mevrouw vaag bekend voorkomt duurt het een tijdje voordat het tot me doordringt dat het een VU-collega is, die Sukothai aandoet tijdens een Azië-reis die ze begonnen is in India, en die zal eindigen in Indonesië. Een merkwaardig toeval om zo ver van huis, toevallig op de enige dag dat ik in Sukothai ben, bekenden tegen het lijf te lopen.

De halve nachtrust, fietstocht en heftige indrukken van deze dag spelen me parten. Ik besluit dus om vroeg hut- c.q. bedwaarts te gaan. Het is hier nog heter dan in Bangkok. En het is een eenvoudig guesthouse, dus geen airco, maar wel een fan die ik de hele nacht laat draaien. Er is veel water hier in Sukothai, dat betekent ook veel muggen. Maar gelukkig ben ik voorzien van tropisch antimuggenspul. Ik kan het gezoem wel horen, maar ze blijven van mijn lijf. Ik ga een onrustige nacht tegemoet.

[9.00 uitchecken guesthouse, wandeling naar stadstempel Wat Ratchatiani, grote markt achter tempel, succesloos huurfiets proberen te verkrijgen, met Tuktuk naar 'educatieve tempel' Wat Thawet met voorstellen over Boeddhistische ideeën van de hel en karma effecten, met Tuktuk terug naar Sukothai, bezoek aan Sangkalok keramiek museum, lunch aan de Yom rivier, met het transferbusje terug naar het vliegveld, vlucht Sukothai - Bangkok, met de taxi naar Skytrain Mo Chit, Skytrain naar Nana, uitpuffen bij Cheap Charlie's.]

De nachtrust is inderdaad niet optimaal. Maar na een frisse douche ben ik weer meer mens. En kan de tweede dag in Sukothai beginnen. Mijn vliegtuig vertrekt rond 16.00 uur, ik heb dus nog ruim te tijd om de stad en omgeving te verkennen. Er schijnt een bijzonder aardewerk-museum te zijn in Sukothai. Maar eerst wil ik een bezoek brengen aan de Wat Thawet tempel. Dat kan ook weer heel goed op de fiets, want de afstand is ongeveer dezelfde als naar Old Sukothai, alleen in oostelijke richting nu. Maar met geen mogelijkheid lukt het me om een fietsenverhuurbedrijf te vinden. Het guesthouse waar ik verbleeft verhuurt enkel fietsen met gids, daar heb ik weinig aan. Na een uur lang vruchteloze pogingen te hebben gedaan besluit ik maar een Tuktuk met chauffeur te huren. Na wat onderhandelen komen we uit op een prijs van ongeveer 400 Baht voor de heen en terugreis. De chauffeur zal blijven wachten terwijl ik de tempel ga bezoeken.

Wat Thawet is eigenlijk heel bijzonder. In 1975 kreeg de monnik Phra Sumroeng een droom waarin hij de opdracht kreeg een beeldentuin te maken ter lering en vermaak. Omdat veel Thais nog steeds analfabeet waren moest hij de boeddhistische moraalleer in beelden vormgeven. Dat heeft geresulteerd in een beelden die laten zien wat er gebeurt als je te materialistisch bent, of wanneer je vlees eet, of wanneer je je overgeeft aan lustgevoelens. Schuin tegenover de tempel is een lagere school die door een duitse organisatie wordt gesteund. Een deel van de gelden komen ook ten goede aan het behoud van de beeldentuin.

De mevrouw van de Tuktuk brengt me nog naar het aardewerk museum, dat inderdaad zeer de moeite waard is. Overzichtelijke collectie, met op de begane grond veel aardewerk uit de omgeving van Sukothai en andere delen van Thailand. Op de 1e verdieping het thema 'boeddhistische religie en kunst' vormgegeven in een mooie collectie aardewerk.

Bij vertrek krijg ik nog een handmade schaaltje uit een atelier in Sukothai cadeau. Uiteindelijk word ik afgezet in de buurt van de markt van Sukothai. Inmiddels begint mijn maag aardig te knorren. Ik vind een leuk restaurantje aan de rivier en laat me de lunch goed smaken. Vervolgens weer terug met de shuttle bus naar het vliegveld.

Rond half zes arriveer ik weer in Bangkok. Nog steeds spitsuur dus. Een taxi naar het hotel zal dus ongetwijfeld weer een langdurige rit worden. Ik heb er wat op gevonden: ik laat me met een taxi brengen naar de meest noordelijke halte van de Skytrain: Mo Chit. Vandaar is het nog ongeveer 25 minuten met de Skytrain naar Nana. De dag wordt afgesloten met een bezoek aan Soi 7, waar ik voor een prikkie weer verrukkelijke visgerechten verorber, en Cheap Charlie's voor gesprekken en discussies met de expats die me onderhand als een socio behandelen.

Ik ontmoet voor de tweede keer Günther, een gesjeesde accountant uit Düsseldorf. Hij reist ieder jaar twee, drie keer naar Azië, volgens eigen zeggen omdat er onrust in zijn genen zit. Onrust die is ontstaan doordat hij op jonge leeftijd getuige was van een vrijpartij van zijn pa met een jong meisje. Als ik probeer te achterhalen hoe hij dan die onrust oplost in zijn reizen blijkt dat bij hem het herleven van die ervaring centraal staat. Hij gaat vaak naar Nana Plaza, maar hij blijkt ook een vast adresje te hebben in Soi 7. De zogenaamde 'Beergarden'. Het is het café waar ik op uitkijk als ik mijn visjes, mosselen, krabben en garnalen zit te eten. Hij zal vanavond er ook weer naar toe gaan, omdat hij er inmiddels twee vriendinnetjes heeft. Met de geruststellende mededeling van zijn kant dat je er ook gewoon een biertje kunt drinken ga ik in op zijn uitnodiging dat hij me zal trakteren op een onvervalste Paulaner als ik straks ook nog iets kom drinken daar.

Qua oppervlakte komt de Beergarden in Soi 7 aardig overeen met de etablissementen die ik ken van München en die ook zo heten. Daarmee houdt de gelijkenis op helaas. Een enorme bar van laten we zeggen tachtig bij vier meter. Met aan de bar zo'n 150 meisjes, tussen de 15 en 25 is mijn inschatting. Hier en daar een westerling. Günther is er ook met zijn twee vriendinnetjes en hij is helemaal in zijn nopjes als hij mij ziet arriveren. Hij vertelt over het lieve karakter van zijn vriendinnetjes, en ook van hun grote bewondering voor Farangs, westerse mannen. Hij had zijn vriendinnetjes al verteld dat hij een leuke gozer uit Nederland had ontmoet en één van de twee wil graag met me praten. Alleen ze praat alleen Thais. En ze is nogal tactiel van benadering. 'You nice' verneem ik van haar terwijl er een geruststellende hand op mijn knie arriveert. 'You give her a beer' zegt Günther. Daar ben ik natuurlijk helemaal niet te beroerd voor. Maar zoals ik al snel begrijp leidt een verblijf in de Beergarden tot twee mogelijkheden: of je gaat als de drommel daarna in je eentje terug naar je hotel, of je neemt je nieuw verworven vriendinnetje mee naar één van de leuke locaties verderop in Soi 7. Ik weet niet hoe de statistieken in elkaar zitten, maar ik besluit al snel dat optie 1 voor mij de meest voor de hand liggende is.

Bij Charlie's hebben ze me al verteld dat je in Thailand enkel kunt overleven als je je westerse normen en waardensysteem aan de kant zet. Zeker als het om de seksuele moraal gaat. 'Hier is het nou eenmaal anders .... ' Wat blijft er nog van je menselijkheid over vraag ik me zelf af als je je laat onderdompelen in de Thaise moraal??? Althans de moraal van de expats, van de hoerenlopers en sekstoeristen ....

Terug in het hotel nog een slokje Mekong genuttigd, de lokale brandy. Mijn nachtrust wordt verstoord door nachtmerries. Ik vrees dat het mijn naïviteit, mogelijk zelfs mijn puriteinse mijnwerkersachtergrond is. Ik ben denk ik niet in staat om mijn westerse 'vooroordelen' aan de kant te zetten en onbevangen de Thaise cultuur op me in te laten werken.

[9.00 met Skytrain naar Sala Daeng voor een dagwandeling door het beruchte 'Red Light District' van Bangkok: Pat Pong, wandeling langs marktjes en bookstores, 14.00 pre-registry conferentie in Ambassador-hotel.]

Pat Pong is een h.o.e.r.woud in de terminologie van de hookers. Ook de reisgidsen laten geen twijfel bestaan over wat je hier aantreft als je in de avonduren de wijk doorkruist. Hoe is het er overdag??? Dat wil ik wel eens meemaken. Overdag is het dus een dooie boel. Althans wat de 'bedrijvigheid' in de straten zelf betreft. Niet wat de bedrijvigheid erom heen aangaat. Want het stikt van de marktjes, winkels, restaurantjes. En veel huisaltaren. Dat valt me weer eens te meer op: de verwevenheid van de hectische westerse bedrijvigheid met de culturele en godsdienstige roots van Thailand.

'My name Lon You like me?' is de titel van een boekje dat ik heb aangeschaft. Het is het levensverhaal van een Thais meisje dat op 14 jarige leeftijd in de prostitutie is geraakt. Het boek leest als een familie-roman, maar de inhoud lijkt meer op een horror-verhaal. Het beschrijft o.a. de mechanismen in de Thaise cultuur waardoor met name in het Noorden van Thailand veel kinderen de keuze maken om naar Bangkok te reizen, om daar uiteindelijk in de prostitutie terecht te komen. Het boek opent met een citaat: een journalist vraagt een vrouw in een klein dorpje in het Noord-Oosten van Thailand of ze er geen spijt van heeft dat ze haar dochter van 14 jaar voor 12 $ heeft verkocht aan een pooier. De vrouw antwoordt dat ze er spijt van heeft dat ze niet meer geld heeft gevraagd. In het hoofdstuk 'The economics of prostitution' zet de auteur op een rijtje hoe de inkomsten van een prostitué zicht verhoudt tot de inkomsten in andere beroepen. Een meisje dat in een hotel werkt, 10 uur per dag, met twee vrije dagen per maand verdient ongeveer 120 per maand. Op het land werken in een voortdurend gevecht tegen malaria, 10-12 uur per dag, levert ongeveer 70 per maand op. Werken in de prostitutie, freelance, kan tussen de 600 en 2000 per maand opleveren. In veel families in het arme N.O. van Thailand heeft de oudste dochter de plicht om de familie te onderhouden. Vaak is het zo dat meisjes geen of aanzienlijk minder onderwijs krijgen dan jongens. Van het geld dat de kinderen in Bangkok verdienen wordt een groot deel opgestuurd naar de familie. Vaak worden luxe-artikelen van dat geld gekocht, of statusobjecten waar de familie in het dorp goede sier kan maken.

Ik vraag me af of de sekstoeristen die Bangkok bezoeken zich ooit over dit soort kwesties vragen stellen. In de ervaringsverhalen op hookers.nl lees ik daar niets over. Maar daar is men ook niet op zoek naar mensen, maar naar lustobjecten.

[14.00 uur wandeling parallel aan de Sky train richting station Phrom Phong, 5 minuten verwijderd van het Ladyboy Mambo Cabaret, kaartje gekocht voor de avondvoorstelling, 20.30 uur Ladyboy Cabaret in de Mambo]

Sukhumvit is een lange straat. Hoe hoger het huisnummer, hoe verder je van het centrum van Bangkok verwijderd raakt. Weinig mensen weten dat Sukhumvit eindeloos doorgaat. Helemaal tot Pataya, 150 km verder. Maar niet zo ver van het centrum is skytrain halte Phrom Phong, met in de buurt het Mambo Cabaret. Het zou toch echt van de gekke zijn dat ik vier dagen in een conferentie aan de slag ben met genderdiversiteit en dat ik dan nog niet eens bij een ladyboy cabaret ben geweest dat zich 1 km verder afspeelt van het conferentiecentrum. Het kaartje voor het cabaret moet in een wat louche kamertje worden aangeschaft, je hebt het idee dat dat cabaret mogelijk in het duister schemergebied tussen wat wel en wat niet acceptabel is plaatsvindt. Ik koop een kaartje en ben benieuwd wat de avond zal brengen.

De avond brengt een verrassing, niet alleen de show zelf, de kostuums, de telkens wisselende decors, muziek en de humor. Maar ook het publiek: bijna uitsluitend Thaise families, stelletjes en wat kinderen. Met name de vrouwen in het publiek vermaken zich kostelijk bij het schouwspel. Een ladyboy show is in alle opzichten een opzienbarend gebeuren.

Maar wat zijn dat nou, 'ladyboys', of de Thaise benaming Kathoey? In de media is er veel verwarring, zijn het nou mannen in vrouwenkleren, travestieten, dragqueens, of zelfs transseksuelen? Het is niet makkelijk om een antwoord te geven dat een allesomvattende verklaring geeft wat kathoeys zijn. Misschien komt wel het dichts in de buurt het antwoord: geen van allen, kathoeys zijn kathoeys. Het derde gender van Thailand, ook wel het tweede soort vrouw genoemd. Veel kathoeys gebruiken vanaf jonge leeftijd vrouwelijke hormonen. Premarin en Progynova zijn in Thailand zonder recept te verkrijgen bij de apotheek. Het zijn met name deze middelen, samen met anti-androgenen, die de vervrouwelijking van hun lichaam veroorzaken. Veel kathoeys laten ook een borstvergroting uitvoeren als ze dat kunnen betalen. Een complete geslachtveranderende operatie is voor kathoeys vaak onbereikbaar. In Thailand zijn verschillende klinieken met de beste chirurgen op dit terrein. Maar hun clienten zijn vaak afkomstig uit het Westen.

Uit het voorgaande zou je dus kunnen afleiden dat kathoeys het meest lijken op wat we hier in Westen transseksuelen noemen. Dat is maar ten dele juist. Allereerst is er het grote verschil dat de leeftijd waarop men met de transitie van man naar vrouwelijkheid begint veel lager is in Thailand. Dat heeft als onmiddellijk resultaat dat veel kathoeys zeer passabel zijn, er wordt wel gezegd dat kathoeys mooiere vrouwen zijn dan biologische vrouwen.

Vaak wordt ook gewezen op een ander groot verschil: de sociale acceptatie. Kathoey lijken in Thailand deel uit te maken van het dagelijks leven. Een bekend en geaccepteerd fenomeen. In het Westen zou die acceptatie een stuk moeilijker liggen. Voor een deel zou te maken hebben dat transseksuelen meer opvallen in het Westen, minder passabel zijn, omdat de transitie vaak op latere leeftijd begint, waardoor de (mannelijke) geslachtskenmerken veel duidelijker zichtbaar zijn. Dan is er natuurlijk ook nog het belangrijke gegeven dat in het Westen, gefundeerd in de joods-christelijke traditie, geen plaats is voor 'iets anders' dan man of vrouw. Een derde geslacht of derde gender is ondenkbaar. Het boeddhisme, de meest prominente godsdienst in Thailand, 95 procent van de bevolking is boeddhist, is daar liberaler in. In de reïncarnatieleer zijn vorige levens bepalend voor wat je nu bent. Zo wordt gedacht dat kathoey-zijn niet iets is van vrije keuze. Het is een resultante van een vorig leven.

Er is echter een keerzijde aan het geschetste beeld van grotere acceptatie in Thailand. Het zal zeker zo zijn dat publieke discriminatie minder is, en ogenschijnlijke tolerantie groter. Maar er zijn veel factoren die op problemen wijzen. Allereerst is de overgrote meerderheid van de kathoeys werkzaam in de seksindustrie. Andere inkomstenbronnen zijn er vaak niet. Dan is in Thailand bij geen voorziening voor kathoeys, transseksuelen worden bij wet niet erkend. Dat betekent dat op het persoonsbewijs/paspoort altijd het mannelijk geslacht zal blijven staan. De discriminatie is wel degelijk aanwezig, maar voltrekt zich veel meer in de privé sfeer. Kathoeys zijn vaak slachtoffer van huiselijk geweld. In de publieke opinie is zich ook een verandering aan het voltrekken, in dat opzicht zijn kathoeys goed vergelijkbaar met Hijras in India. De overheid wil al was het alleen maar om economische redenen, zich zo veel mogelijk spiegelen aan het westen. De aanwezigheid van een derde gender wordt dan vaak als een rudiment gezien van een achterlijke cultuur. Dat veroorzaakt veel hypocrisie. Het is vergelijkbaar met het sekstoerisme en de enorme seksindustrie in het land. In het openbaar zal de overheid zich daar altijd uitermate kritisch over uitlaten, maar ondertussen is het wel een substantiële bron van inkomsten. Om die reden wordt er veel gedoogd.

[6.00 uur vertrek voor dagtocht naar Bang Pa-In en Ayutthaya, busje naar Bangkok vertrekplaats, met bus naar Bang Pa-In en Ayutthaya, met boot via de Chao Phraya terug naar Bangkok, retour 19.30 uur door vele verstoppingen en files in Bangkok]

Ook vandaag een vol programma: een bezoek aan het (protserige) paleis Bang Pa-In, vervolgens verder naar Ayutthaya, na de gouden eeuw van Sukothai werd dit de tweede hoofdstuk van Thailand, rond 1350, en hield die positie gedurende 400 jaar, en tenslotte vanaf Ayutthay, een bootreis van ongeveer 3 uur over de Chao Phraya terug naar Bangkok.

Als ik geweten had dat het zomerpaleis, Bang Pa-In, zo'n prominente plek op dit dagprogramma had gehad, had ik ongetwijfeld een andere excursie genomen, of op eigen gelegenheid naar Ayutthaya gereisd. Het is een merkwaardige mix van stijlen, waarbij de westerse voorkeur van koning Chulalongkorn het meest doorslaggevend is geweest voor hoe Bang Pa-In er nu uitziet. Meest opvallende bouwwerk vind ik zelf de boeddhistische tempel Wat Niwet die in de vorm van een Anglicaanse kerk is gebouwd. Na een korte rondleiding met gids mogen we nog bijna een uur zelf rondlopen over het terrein. Het is eigenlijk zonde van de tijd, want we hadden deze tijd veel beter kunnen gebruiken in Ayuthaya, waar we nu nog maar twee uur voor overhebben.

Waren de tempel- en paleisruïnes in Sukothai al heel indrukwekkend. Ayuthaya doet er zeker niet voor onder. In de hoogtijdagen van de stad woonden hier rond de 1 miljoen inwoners. Het was ooit de rijkste en voornaamste stad in Azië. Ook nu nog kun je alleen maar onder indruk raken van de grootse bouwwerken die in onverwoeste staat. Net als Sukothai staat het op de World Heritage list van Unesco. Op het net is veel info over Ayuthaya te vinden. Bijvoorbeeld ook op de website van Thai Parks of op de Go Asia website. Een overzichtje van wat u allemaal kunt zien in Ayuthaya is te vinden op deze site. Omdat we maar relatief korte tijd tot onze beschikking hebben bezoeken we twee tempel en paleiscomplexen.

Om 13.30 uur zijn we bij het luxe cruiseschip dat ons over de Chao Phraya naar Bangkok zal varen. Op de boot een luxe buffetlunch. De tocht duurt ongeveer drie uur. De beelden aan beide oever zijn indrukwekkend. Het varieert van krottenwijk-achtige bouwsels, industrie en natuurlijk tempel, heel veel tempels. Veel tempelcomplexen zijn voorzien van een grote schoorsteen. Ook de Thais hebben hun crematie-rituelen, en die voltrekken zich altijd binnen de boeddhistische tempels. Het zijn dus de toren van crematoria. Hoe dichter je bij Bangkok centrum komt, hoe meer overheidsgebouwen, universiteiten en ziekenhuizen langs de rivier. Wat ik de eerste dag ook al had gezien zijn de enorme trekboten met lege flessen. Ook langs de rivier is de grote Singha brouwerij.

[8.00 uur vertrek met Sky Train naar Bangkok Zoo in Dusit, via Victory Monument, aansluitend met de taxi naar The King His Cats museum in Diamond Park, ongeveer één uur rijden van Bangkok centrum, aansluitend met de bus retour naar Victory Monument, retour naar het Hotel, om 20.30 uur naar vliegveld voor retour-vlucht]

Het zal vandaag een lange dag worden. De laatste dag Thailand, met de retourvlucht die kwart voor drie in de nacht zal vertrekken. Voldoende tijd om nog twee bezienswaardigheden te bezoeken. Een is de dierentuin van Bangkok die in de wijk Dusit te vinden is, ten noorden van het Koninklijk Paleis. De huidige regeringswijk van Bangkok ook. Via halte Victory Monument van de Sky Train een korte wandeling en een taxirit bereik ik de dierentuin. De dierentuin is alleraardigst, met veel, heel veel attracties voor kinderen. Het stikt er ook van de schoolklassen in alle soorten en maten.

Aansluitend op het dierentuinbezoek wil ik nog naar een zeer speciale 'attractie': de koninklijke Siamese katten. In een locale reisgids heb ik deze wel heel bijzondere plek ontdekt. De Thaise koningen waren grote kattenliefhebbers, en met name van een heel uniek ras, de witte Siamees met een blauw oog en een gouden oog. Er waren speciale paleisvertrekken voor ingericht om de katten een goed leven te bezorgen. Dat is generaties lang goed gegaan tot er een koningskind kwam dat allergisch was voor katten. De complete collectie werd overgedaan aan één van de verzorgers van de katten, die daarvoor in een van de buitenwijken van Bangkok een speciaal huis ter beschikking kreeg. En dat huis - met katten - is dus te bezichtigen. Omdat het zo prominent in de toeristische gids staat ga ik ervan uit dat het voor een taxi-chauffeur geen probleem zal zijn om het 'museum' te traceren. Dat blijkt anders te liggen. Hij weet wel ongeveer waar het is, maar niet precies. We toeren dus ongeveer twee uur lang rond in een buitenwijk, terwijl hij me iedere keer weer verzekert dat we binnen vijf minuten zullen arriveren. Uiteindelijk, na ettelijke telefoongesprekken en stops om locale mensen te vragen arriveren we op de plek.

Een bijzonder hilarische situatie begint! Ik heb deze 'attractie' immers gekozen omdat ik hoopte er een aardig presentje aan te kunnen schaffen voor een collega van me die zo sympathiek was om me naar Schiphol te brengen en weer af te halen. Ik heb zelf helemaal niks met katten. Maar dat kan natuurlijk niet in dit walhalla van koninklijke katten. Ik moet me dus in allerlei bochten wringen en krijg zulke gedetailleerde uiteenzettingen over de genen, fok, verzorging, geschiedenis van deze katten dat ik wel geïnteresseerd moet raken. Het museum ligt zover buiten het centrum dat enkel zeer gemotiveerde kattenliefhebbers hier op af komen. En elk van hen is met foto's en visitekaartjes gedocumenteerd op het grote prikbord in het museum. Ik zal daar ook vereeuwigd worden onder de noemer 'famous representative of the kingdom of the Netherlands'.

De terugreis gaat soepeler. Er blijkt namelijk een lijnbus vlakbij het museum te stoppen, die linea recta richting Victory Monument rijdt. Daar alle vermoeidheden en het slechte slapen van de afgelopen dagen raak ik aardig uitgeput, ik besluit dus maar vroeg richting vliegveld te gaan. Maar EVA-air heeft vertraging, uiteindelijk vertrekken we pas om 4 uur 's nachts. Compleet geradbraakt dus!

Insight Guide Thailand, Cambium Reisgidsen, Zeewolde 2003
Wat & Hoe, Reisgids Thailand, Kosmos Z&K Uitgevers, Utrecht 2004
Cultuur Bewust Thailand, Roger Jones, Elmar, Rijswijk 2005
ANWB extra Bangkok, Dumont 2004, ANWB, Den Haag, 2005
Taalgids Thais, Joe Cummings, Lonely Planet, Nilsson & Lam, 2002.

Thailand Zacht als zijde, buigzaam als bamboe, Sjon Hauser, Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 2004.

Just Another Girl, David Lung, Phuket Co., Phuket, 2002
Good medicine for Thailand Fever. A Road Map for Thai-Western Relationships, Chris Pirazzi & Vitida Vasant, Paiboon Publishing, Bangkok, 2004
My Name Lon. You like me?, Derek Sharron, Bangkok Book House, Bangkok 2005
"Hello my big big honey", Love Letters to Bangkok Bar Girls and Their Revealing Interviews, David Walker & Richard Ehrlich, Dragon Dance Publication, Bangkok, 1992
Thailand Confidential, Jerry Hopkins, Berkeley Books, Singapore, 2005
Little Angels, Life as a Novice Monk in Thailand, Phra Peter Pannapadipo, Post Books/Bangkok Post, Bangkok 2001.

The third sex. Kathoey: Thailand's Ladyboys, Richard Totman, Souvenir Press, London, 2003
Lady Boys, Tom Boys, Rent Boys, Male and Female Homosexualities in Contemporary Thailand, Peter A. Jackson & Gerard Sullivan (eds.), Harrington Park Press, Binghampton (US), 1999
Gender Diversity, Crosscultural Variations, Serena Nanda, Waveland Press, Long Grove Illinois, 2000.